Monument of the victims of Český Malín

Pomnik ofiar Czeskiego Malina w Żatcu — co warto wiedzieć?

Pomnik ofiar Czeskiego Malina stoi przed cmentarzem miejskim w Żatcu i przypomina o jednej z najtragiczniejszych zbrodni popełnionych na czeskich osadnikach podczas II wojny światowej. To niewielkie, kameralne miejsce pamięci, które łatwo pominąć w pośpiechu zwiedzania, a które niesie ze sobą wyjątkowo poruszającą historię — łączącą region żatecki z odległą wsią na dzisiejszej Ukrainie.

Jaka historia kryje się za pomnikiem?

Czeski Malin był wsią na Wołyniu, założoną w XIX wieku przez czeskich osadników, którzy przybyli tam między innymi z okolic Żatca, Rakovníka i Loun. Grunty pod osadę zakupiono w 1871 roku od polskiego ziemianina, a działki sprzedano czeskim rodzinom szukającym nowego życia na wschodzie. Z czasem Czeski Malin stał się jedną z najbardziej znanych czeskich kolonii na Wołyniu — społecznością, która przez dekady kultywowała język i tradycje starego kraju z dala od jego granic.

13 lipca 1943 roku niemieckie oddziały napadły na wieś i dokonały masakry jej mieszkańców. Ludzi zamykano w budynkach, które następnie podpalano, uniemożliwiając ucieczkę. W tej zbrodni zginęło 374 czeskich mieszkańców Wołynia — całe rodziny, w tym dzieci i osoby starsze. Wieś przestała istnieć, a pamięć o niej przetrwała głównie dzięki ocalałym i ich potomkom, rozproszonym po wojnie w różnych stronach Czech.

Dlaczego pomnik stoi akurat w Żatcu?

Wielu mieszkańców Czeskiego Malina wywodziło się właśnie z regionu żateckiego — stąd wyjechali ich przodkowie, szukając ziemi na Wołyniu. Po wojnie ocaleni i potomkowie ofiar postanowili upamiętnić tragedię w miejscu związanym z korzeniami wsi. Kamień węgielny pod przyszły pomnik położono już 13 lipca 1946 roku, w trzecią rocznicę zbrodni, z inicjatywy wołyńskich Czechów. Sam pomnik powstał jednak dopiero dwanaście lat później, w 1958 roku, ze środków zebranych wśród osadników i ich rodzin.

Co przedstawia pomnik?

Centralnym elementem założenia jest wykonana z piaskowca, naturalnej wielkości rzeźba kobiety uciekającej przed płomieniami, ustawiona na cokole. Autorem dzieła jest rzeźbiarz František Rada. Realistyczna, pełna dramatyzmu poza przedstawionej postaci ma oddawać grozę wydarzeń z lipca 1943 roku — bezradność i strach ludzi uwięzionych w płonących budynkach.

Czy pomnik pełni funkcję upamiętniającą do dziś?

Tak. Przy pomniku co roku, w lipcu, odbywają się uroczystości upamiętniające ofiary tragedii — gromadzą one potomków wołyńskich Czechów oraz mieszkańców Żatca. W ostatnich latach miejsce przeszło również prace konserwatorskie i doświetlenie, dzięki czemu pomnik lepiej eksponuje swoją symbolikę także po zmroku.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? Przed cmentarzem miejskim w Żatcu, w łatwo dostępnym miejscu w obrębie miasta.

Kiedy powstał pomnik? Kamień węgielny położono w 1946 roku, a sam pomnik odsłonięto w 1958 roku.

Kto jest autorem rzeźby? Rzeźbiarz František Rada, autor figury kobiety uciekającej przed płomieniami.

Ile osób zginęło w Czeskim Malinie? 374 czeskich mieszkańców wsi na Wołyniu, zamordowanych przez niemieckie oddziały 13 lipca 1943 roku.

Czy w Żatcu odbywają się obchody rocznicowe? Tak, co roku w lipcu przy pomniku organizowane są uroczystości pamięci.