Merkur

Merkur to dawny przyrodniczy pomnik geologiczno-paleontologiczny na południowy zachód od wsi Málkov, tuż przy Zelenej w powiecie Chomutov, na wysokości około 360–370 m n.p.m. Choć teren nie istnieje już w formie chronionej, jego historia pozostaje jedną z ciekawszych opowieści o tym, jak górnictwo węgla brunatnego potrafi odsłonić ślady sprzed milionów lat — i jak kaprysy natury mogą je równie szybko zniszczyć.

Skąd wzięła się nazwa i czym był Merkur?

Stanowisko wzięło nazwę od pobliskiej kopalni odkrywkowej Merkur-Libouš, w obrębie której się znajdowało. Lokalizację odkryto już w 1960 roku dzięki wierceniom rozpoznawczym, ale dopiero pod koniec lat 80. XX wieku, w trakcie powierzchniowej eksploatacji węgla brunatnego, koparki odsłoniły warstwę o grubości około metra, kryjącą wyjątkowy zapis geologiczny sprzed blisko 18 milionów lat.

Co znaleziono na tym stanowisku?

W odsłoniętej warstwie zachowały się szczątki roślin oraz — co szczególnie rzadkie — niemal kompletne lub całkowicie zachowane szkielety żółwi i gryzoni. Wszystko to pochodziło znad brzegu trzeciorzędowego jeziora, którego brzeg pozostał nienaruszony przez miliony lat, zanim odsłoniła go kopalnia. Dzięki temu naukowcy mogli odtworzyć, jak wyglądało środowisko naturalne tego regionu w epoce miocenu — jakie rośliny rosły nad wodą i jakie zwierzęta żyły w jego okolicy.

Dlaczego teren objęto ochroną?

Ze względu na unikalność znaleziska Urząd Powiatowy w Chomutowie ustanowił na tym obszarze przyrodniczy pomnik 26 kwietnia 1993 roku. Chroniony teren zajmował powierzchnię 3,1931 hektara i leżał bezpośrednio pod spodnią warstwą węgla brunatnego, co samo w sobie stanowiło swoisty paradoks — stanowisko przetrwało dzięki górnictwu, ale też pozostawało w jego bezpośrednim sąsiedztwie.

Co spowodowało zniknięcie Merkura?

Od 2004 roku teren zaczęły nękać osuwiska ziemi. Kolejne ruchy gruntu, pogłębiane najpewniej przez naturalne procesy erozyjne w sąsiedztwie odkrywki, doprowadziły do stopniowego, a ostatecznie całkowitego zniszczenia stanowiska paleontologicznego. W efekcie władze zdecydowały się formalnie znieść status ochrony — nastąpiło to 9 lipca 2009 roku. Od tego czasu Merkur istnieje już tylko jako zapis w dokumentacji przyrodniczej i w pamięci lokalnych badaczy.

Najczęstsze pytania

Czy można dziś odwiedzić przyrodniczy pomnik Merkur? Nie — teren przestał być chronionym obiektem przyrodniczym w 2009 roku, po tym jak osuwiska ziemi doprowadziły do zniszczenia stanowiska paleontologicznego.

Co dokładnie znaleziono w Merkurze? Warstwę mioceńskich osadów z dobrze zachowanymi szczątkami roślin oraz niemal kompletnymi szkieletami żółwi i gryzoni, pochodzącymi znad brzegu dawnego trzeciorzędowego jeziora.

Dlaczego stanowisko w ogóle odkryto? Dzięki powierzchniowej eksploatacji węgla brunatnego w kopalni Merkur-Libouš pod koniec lat 80. XX wieku — wcześniej, w 1960 roku, jego istnienie potwierdziły wiercenia rozpoznawcze.

Jak duży był chroniony obszar? Niecałe 3,2 hektara, ustanowione decyzją Urzędu Powiatowego w Chomutowie w 1993 roku.