Mas de l'Espasa

Mas de l'Espasa

Mas de l'Espasa to miejsce w gminie Calafell, w komarce Baix Penedès (prowincja Tarragona, Katalonia), które łączy dwie warstwy historii: stanowisko archeologiczne sprzed tysięcy lat oraz opuszczony dziś dom wiejski, od którego stanowisko wzięło nazwę. Współrzędne miejsca to 41,211558 N, 1,586827 E, a samo stanowisko leży nad potokiem Montpaó (Torrent de Montpaó).

Czym jest Mas de l'Espasa?

To w istocie dwa powiązane ze sobą elementy w jednym miejscu: jaciment arqueològic (stanowisko archeologiczne) oraz masia — tradycyjny katalański dom wiejski — na którego gruntach to stanowisko się znajduje. Nazwa "Mas de l'Espasa" (dosłownie "gospodarstwo Miecza") pochodzi od budynku, nie od znalezisk archeologicznych.

Skąd wzięła się nazwa "Espasa"?

Charakterystycznym elementem dawnego domu jest łukowe wejście, w którego zwieńczeniu — kluczu łuku — wyrzeźbiono niewielki miecz (kat. espasa). To właśnie ten detal architektoniczny nadał nazwę całemu gospodarstwu, a z czasem także sąsiadującemu z nim stanowisku archeologicznemu.

Co znaleziono na stanowisku archeologicznym?

Na powierzchni terenu, bez prowadzenia regularnych wykopalisk, odnaleziono narzędzia krzemienne oraz fragmenty ceramiki. Zebrany materiał wskazuje przede wszystkim na środkowy paleolit, choć część znalezisk sugeruje obecność także faz epipaleolitycznej i neolitycznej. Oznacza to, że okolice potoku Montpaó były wykorzystywane przez ludzi przez bardzo długi okres — od dziesiątek tysięcy lat temu aż po pierwsze społeczności rolnicze w tej części Katalonii.

Jaka jest historia samego budynku?

Dom ma plan prostokątny i dwuspadowy dach z kalenicą równoległą do fasady głównej — układ typowy dla katalońskich masii. Najstarsza znana wzmianka pisemna o budynku pochodzi z 1765 roku, choć sama konstrukcja mogła istnieć wcześniej. Znane są też prace budowlane prowadzone w latach 30. XX wieku. Dziś Mas de l'Espasa stoi przy wjeździe do osiedla Mas Romeu, jednej z dzielnic mieszkaniowych Calafell.

Czy miejsce jest chronione?

Tak. Stanowisko figuruje w Inwentarzu Dziedzictwa Archeologicznego i Paleontologicznego Katalonii pod numerem IPAPC 6817, a od 5 maja 2011 roku posiada status Bé Cultural d'Interès Local (Dobro Kultury o Znaczeniu Lokalnym) — najwyższej rangi ochrony dostępnej na poziomie gminnym w Katalonii.

Czy można tam pojechać?

Sam budynek pozostaje dziś opuszczony i w złym stanie technicznym — dostępne źródła wskazują na pilną potrzebę prac konserwatorskich. Nie ma tu infrastruktury turystycznej ani wyznaczonej ścieżki edukacyjnej; to raczej punkt dla osób zainteresowanych lokalną historią i archeologią regionu Baix Penedès niż typowa atrakcja na trasie zwiedzania Calafell. Warto o nim wiedzieć, planując dłuższy pobyt w okolicy i poznając mniej oczywiste miejsca gminy, poza samą plażą i centrum miasta.

Najczęstsze pytania

Co to jest Mas de l'Espasa? Połączenie stanowiska archeologicznego i opuszczonego domu wiejskiego (masii) w gminie Calafell, leżących nad potokiem Montpaó.

Skąd pochodzi nazwa miejsca? Od miecza (kat. espasa) wyrzeźbionego w kluczu łukowego wejścia do dawnego domu.

Co znaleziono na stanowisku archeologicznym? Narzędzia krzemienne i fragmenty ceramiki ze środkowego paleolitu oraz z późniejszych faz epipaleolitu i neolitu.

Czy budynek jest zabytkiem? Tak, stanowisko ma status Bé Cultural d'Interès Local od 2011 roku i figuruje w katalońskim inwentarzu dziedzictwa archeologicznego pod numerem IPAPC 6817.

Czy można je zwiedzać? Nie ma zorganizowanej infrastruktury turystycznej — budynek jest opuszczony i w złym stanie, a miejsce interesuje głównie osoby zainteresowane historią i archeologią regionu.