Malý Uran

Malý Uran to niewielki, ale geologicznie niezwykły rezerwat przyrody położony w gminie Jesenice, w powiecie Rakownickim, na pograniczu katastrów Oráčova i Kosobod, w Kraju Środkowoczeskim. Przyrodnicza pamiątka (přírodní památka) o powierzchni 18,5 hektara chroni stromy zbocze oraz skraj wyrobiskowej płaszczyzny nad prawym brzegiem potoku Kosobodský, dwa kilometry na północ od miejscowości Sosen. Obszar leży w granicach Parku Przyrody Jesenicko, obejmującego zachodnią część powiatu.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa rezerwatu nawiązuje wprost do historii miejsca — do dawnej kopalni uranu, a właściwie sztolni poszukiwawczej (oznaczonej jako UP) z lat pięćdziesiątych XX wieku. Pozostałości po wyrobisku, zwane Kosobody 1, znajdują się około 70 metrów od skraju rzadkiego lasu dębowego. Teren przekształcony przez prace górnicze ma wymiary około 60 na 30 metrów. To właśnie skalne zbocza pocięte dawnymi wyrobiskami i pryzmami hałd nadają temu miejscu charakterystyczny, surowy krajobraz.

Co znajdziemy w skałach?

Malý Uran to lokalizacja o dużym znaczeniu geologicznym, uwzględniona w wykazie ważnych stanowisk geologicznych Czech. Obszar należy do Masywu Czeskiego, a konkretnie do jednostki barrandienu, a odsłaniające się tu skały pochodzą z okresu proterozoiku. W zwietrzałym materiale żyłowym stwierdzono obecność torbernitu — jasnozielonego minerału uranowego, tworzącego tu blaszkowate kryształy o wielkości do 1 milimetra. Skały w tym miejscu to silnie zwietrzałe łupki lub brekcje, miejscami prawdopodobnie skrzemieniałe, pokryte żółtą korą wietrzeniową, co wskazuje na obecność jarosytu. W kierunku zmineralizowanych stref można zaobserwować poprzeczne bruzdy o nieznacznie podwyższonej promieniotwórczości — pamiątkę po dawnych badaniach geologicznych prowadzonych w poszukiwaniu rud uranu.

Dlaczego objęto to miejsce ochroną?

Formalnym powodem ochrony przyrody, ustanowionej w 1996 roku, są skaliste zbocza nad potokiem Kosobodský porośnięte jałowcem pospolitym. Teren obejmuje ciepłolubne murawy oraz wrzosowiska z jałowcem, które dziś stopniowo zarastają lasem w naturalnym procesie sukcesji roślinnej. To połączenie unikatowej historii górniczej, rzadkich minerałów uranowych i cennych siedlisk kserotermicznych sprawia, że Malý Uran, mimo niewielkiej powierzchni, zajmuje szczególne miejsce wśród małoobszarowych rezerwatów przyrody regionu.

Jak dotrzeć na miejsce?

Rezerwat znajduje się w Parku Przyrody Jesenicko, obszarze znanym z sieci szlaków turystycznych i ścieżki dydaktycznej Jesenicko, prowadzącej przez najciekawsze zakątki tej części powiatu Rakownickiego. Najbliższym punktem orientacyjnym jest miejscowość Sosen, położona około dwóch kilometrów na południe od rezerwatu.

Najczęstsze pytania

Czym jest Malý Uran? To mała przyrodnicza pamiątka (přírodní památka) w Czechach, chroniąca skaliste zbocza z pozostałościami po dawnej kopalni uranu oraz cenną roślinność kserotermiczną.

Skąd pochodzi nazwa rezerwatu? Nazwa nawiązuje do sztolni poszukiwawczej uranu z lat pięćdziesiątych XX wieku, której ślady wciąż widoczne są w krajobrazie.

Jaki minerał można tu spotkać? W zwietrzałych żyłach skalnych występuje torbernit — zielony minerał uranowy tworzący drobne, blaszkowate kryształy.

Od kiedy obszar jest chroniony? Ochronę prawną wprowadzono w 1996 roku, obejmując powierzchnię 18,5 hektara.