Machův válcový mlýn

Machův válcový mlýn w Slopné to wciąż czynny młyn walcowy w powiecie Zlín, jeden z niewielu na Morawach, gdzie historyczne maszyny młynarskie pracują do dziś niemal w oryginalnym układzie technologicznym.

Gdzie leży Slopné i jak tu dojechać?

Wieś Slopné znajduje się około 10 km na północny wschód od Luhačovic, w dolinie rzeki Horní Olšava, na terenie powiatu Zlín. To spokojna, wiejska okolica na pograniczu Beskidu Wsetínskiego i Bílych Karpat, z dala od głównych tras turystycznych — dojazd najwygodniej samochodem, młyn stoi przy cieku wodnym w centrum wsi.

Skąd wziął się młyn nad Horní Olšavą?

W miejscu dzisiejszego budynku stał pierwotnie niewielki młyn wodny, napędzany wodą z Horní Olšavy. Już w 1828 roku jako właściciel figuruje niejaki Josef Kozubík. Przez kolejne dekady obiekt należał do dwóch rodzin jednocześnie — Machů i Kozubíków — aż do 1914 roku, kiedy Josef Machů wykupił pozostałą połowę od Františka Kozubíka i stał się jedynym właścicielem. To właśnie od tej rodziny młyn wziął swoją nazwę, którą nosi do dziś.

Jak młyn wodny zmienił się w walcowy zakład przemysłowy?

Obecny kształt budynek zawdzięcza przebudowie z 1928 roku — wtedy zainstalowano pierwszą jednoparową maszynę walcową oraz odsiewacz zbożowy, co zamieniło dawny młyn wodny w nowoczesny jak na tamte czasy zakład walcowy. Cztery lata później, w 1932 roku, obiekt rozbudowano ponownie, dokładając dwie kolejne jednoparowe maszyny walcowe wraz z towarzyszącym wyposażeniem. W 1973 roku młyn zamknięto w ramach centralizacji zaopatrzenia w mąkę i zniesienia drobnego przemiału komercyjnego — do 1990 roku funkcjonował jedynie jako rezerwa na wypadek stanu wyjątkowego, bez bieżącej produkcji. Po przemianach 1990 roku obiekt wrócił do potomka pierwotnych właścicieli, Františka Machů, który przywrócił pracę maszyn w oparciu o oryginalną technologię i prowadził młyn aż do 2014 roku.

Co zobaczysz wewnątrz?

Budynek ma trzy kondygnacje, a każda pełni inną funkcję w procesie przemiału. Na parterze znajdują się maszyny napędowe, rozdzielnia transmisji, leje zasypowe oraz szczotkarki. Piętro wyżej pracują łuszczarka, stoły do przemiału, wagi i stanowisko do workowania mąki. Na najwyższej kondygnacji mieszczą się silosy, odsiewacz, rozdzielacze pneumatyczne, reforma oraz filtry odpylające. Dziś napęd zapewnia elektryczność, choć historycznie młyn startował jako obiekt wodny — cała ta droga technologiczna jest tu czytelna gołym okiem.

Kiedy przyjechać i jak zwiedzić młyn?

Obecnym właścicielem jest Marek Machů, który utrzymuje maszyny w pełni sprawnym stanie i udostępnia obiekt zwiedzającym. Zwiedzanie odbywa się po wcześniejszym telefonicznym umówieniu — najlepiej planować wizytę na godziny popołudniowe. Osoby, które pojawią się bez zapowiedzi, również mogą liczyć na przyjęcie, choć pewność wejścia daje wcześniejszy kontakt telefoniczny.

Najczęstsze pytania

Czy młyn w Slopné wciąż działa? Tak, maszyny są utrzymywane w stanie sprawnym przez obecnego właściciela, Marka Machů, choć regularna produkcja komercyjna zakończyła się w 2014 roku.

Czy można zwiedzić młyn bez wcześniejszej rezerwacji? Najlepiej umówić się telefonicznie z wyprzedzeniem, zwłaszcza na godziny popołudniowe — nieplanowani goście również są mile widziani, ale bez gwarancji, że akurat ktoś będzie na miejscu.

Skąd wzięła się nazwa młyna? Od rodziny Machů, która od 1914 roku jest jedynym właścicielem obiektu (z przerwą na okres państwowej rezerwy w latach 1973–1990).

Co jest najciekawsze w tym miejscu? Zachowany, trzykondygnacyjny układ technologiczny młyna walcowego z lat 20. i 30. XX wieku — od napędu, przez łuszczenie i przemiał, po workowanie gotowej mąki — w formie niemal niezmienionej od czasu przebudowy.