Lom Kozolupy

Lom Kozolupy to niewielki, opuszczony kamieniołom w pobliżu wsi Kozolupy w powiecie Beroun, uznany za przyrodniczo i geologicznie na tyle wartościowy, że w 1981 roku objęto go ochroną jako przyrodowy pomnik (přírodní památka). Choć z zewnątrz wygląda jak zwykłe, zarośnięte wyrobisko, dla geologów i paleontologów to jedno z ważniejszych miejsc w środkowej części basenu praskiego.

Gdzie się znajduje?

Lom leży około 1,5 km na południe od wsi Kozolupy, w środkowoczeskim regionie Český kras, niedaleko Berouna. Teren znajduje się pod opieką Agencji Ochrony Przyrody i Krajobrazu Republiki Czeskiej (AOPK ČR), oddziału regionalnego dla Czech Środkowych, co gwarantuje mu status prawnie chronionego obszaru przyrody.

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Ściany dawnego kamieniołomu odsłaniają profil geologiczny z okresu syluru, a dokładniej z pod-okresu ludlow. To właśnie w tych warstwach zapisana jest historia osadów morskich i organizmów żyjących niegdyś na dnie płytkiego morza, którego rozwój był silnie kształtowany przez ówczesną aktywność wulkaniczną. Odsłonięcie uznawane jest za tak istotne dla nauki, że włączono je do międzynarodowego projektu ekostratygraficznego prowadzonego pod patronatem UNESCO — to rzadkie wyróżnienie dla niewielkiego, lokalnego lomu.

Lom Kozolupy ma również duże znaczenie paleontologiczne. To stąd pochodzi kilka gatunków ramienionogów (brachiopodów), opisanych naukowo na podstawie skamieniałości znalezionych właśnie w tym miejscu w drugiej połowie XX wieku. Dla specjalistów zajmujących się paleozoiczną fauną morską to więc lokalizacja o międzynarodowym znaczeniu, mimo skromnych rozmiarów.

Co można zobaczyć na miejscu?

Poza warstwami skalnymi opowiadającymi o dawnym morzu, teren dawnego wyrobiska od lat sukcesywnie zarasta roślinnością wtórną — trawami, krzewami i niewielkimi zadrzewieniami. W runie i podszycie można spotkać dziką różę, dereń świdwę, brzozę oraz leszczynę, a w bardziej wilgotnych i zacienionych zakątkach lomu rosną bez czarny i wierzba krucha. Ta mozaika siedlisk sprzyja też rzadszym gatunkom roślin — w obrębie chronionego obszaru odnotowano występowanie mchu Aloina rigida, gatunku wymagającego specyficznych, suchych i nasłonecznionych warunków, jakie panują na wapiennych i skalistych fragmentach dawnego wyrobiska.

Dla kogo to miejsce?

Lom Kozolupy to przede wszystkim cel dla osób zainteresowanych geologią i paleontologią — miłośnicy skamieniałości oraz historii Ziemi znajdą tu materialny dowód na burzliwe procesy geologiczne sprzed setek milionów lat. To także dobre miejsce dla obserwatorów przyrody, którzy docenią, jak natura stopniowo odzyskuje teren dawnej działalności przemysłowej, tworząc nowe, wartościowe siedliska dla roślin i drobnej fauny.

Najczęstsze pytania

Czym jest Lom Kozolupy? To dawny, nieczynny kamieniołom w pobliżu wsi Kozolupy w powiecie Beroun, chroniony od 1981 roku jako przyrodniczy pomnik ze względu na wyjątkowe odsłonięcie geologiczne i znaleziska paleontologiczne.

Dlaczego lom jest ważny dla nauki? Odsłania profil osadów z okresu syluru (ludlow), dokumentujący rozwój życia morskiego pod wpływem aktywności wulkanicznej — jego znaczenie doceniono, włączając go do międzynarodowego projektu ekostratygraficznego pod patronatem UNESCO. To także miejsce odkrycia kilku gatunków ramienionogów opisanych naukowo.

Jaka roślinność występuje na terenie lomu? Teren porasta roślinność wtórna: dzika róża, dereń świdwa, brzoza, leszczyna, a w wilgotniejszych miejscach bez czarny i wierzba krucha. Rośnie tu też rzadki mech Aloina rigida.

Kto zarządza tym obszarem chronionym? Nadzór sprawuje Agencja Ochrony Przyrody i Krajobrazu Republiki Czeskiej (AOPK ČR), regionalny oddział dla Czech Środkowych.