Líšnice

Líšnice to niewielka gmina w kraju ołomunieckim, w powiecie Šumperk, położona na południowy zachód od Mohelnicy, na wzgórzystym pogórzu wschodniej Moravy. W Czechach istnieją trzy miejscowości o tej samej nazwie – w kraju środkowoczeskim, ołomunieckim i pardubickim – ale to właśnie ta, ołomunicka, obejmuje osadę Vyšehorky, znaną z rzadkiego układu urbanistycznego i zabytkowego kościoła.

Z czego składa się gmina Líšnice?

Gmina dzieli się na dwie części: samą Líšnice oraz Vyšehorky, leżące na wysokości około 375 m n.p.m. Do 1949 roku Vyšehorky nosiły nazwę Vyšehoř – zmieniono ją, aby uniknąć pomyłki z inną wsią, Vyšehoří, leżącą w okolicach Bludova. W latach 1985–1990 obie osady administracyjnie wchłonęła sąsiednia Mohelnice; po odzyskaniu samodzielności w 1990 roku funkcjonują jako jedna gmina o podwójnej nazwie Líšnice-Vyšehorky.

Co wyróżnia Vyšehorky wśród czeskich wsi?

Czym jest okrouhlice?

Vyšehorky zachowały niezwykły, jak na warunki morawskie, plan zabudowy – tzw. okrouhlicę, czyli układ typowy dla dawnych osad słowiańskich, w którym domy rozmieszczone są wokół okrągłego placu. Taki kształt centrum wsi jest dziś rzadkością i sam w sobie stanowi powód, dla którego warto tu zajrzeć, nawet bez znajomości historii architektonicznej regionu.

Kościół Wszystkich Świętych – budowla, która przetrwała pożar

W centrum Vyšehorek stoi kościół Wszystkich Świętych, wzniesiony w drugiej połowie XIII wieku w stylu romańsko-gotyckim. W latach czterdziestych XIV wieku dobudowano do niego boczną nawę z wieżą zwieńczoną charakterystycznym podsebitiem (drewnianą nadbudówką wystającą poza obrys murów). 8 lipca 1957 roku budynek trafił piorun – ogień strawił dach, drewnianą konstrukcję wieży i prawie całe wyposażenie wnętrza. Świątynię odbudowano dopiero w 1994 roku w ramach szeroko zakrojonej rekonstrukcji, a trzy lata później ponownie ją konsekrowano. Mimo tej burzliwej historii kościół zachował średniowieczny charakter, nienaruszony przez późniejsze przebudowy.

Jak wyglądała historia samej Líšnice?

Pierwsza pisemna wzmianka o Líšnicy pochodzi z 1348 roku – jako właściciela wsi wskazywano wówczas Bočka z Kunštátu. W 1418 roku osada uzyskała prawa miejskie. Liczba mieszkańców przez wieki systematycznie spadała: z 696 osób w 1869 roku do 276 w 1991 roku, by później ponownie wzrosnąć – dziś gmina liczy około 425 mieszkańców na powierzchni niespełna 10 km². Na północny zachód od wsi znajduje się Dolny Líšnicki Rybnik, jeden ze stawów utworzonych na niewielkim potoku przepływającym przez okolicę.

Najczęstsze pytania

Czy Líšnice to ta sama miejscowość, co inne wsie o tej nazwie w Czechach? Nie – w Czechach są trzy gminy o nazwie Líšnice. Ta opisana tutaj leży w kraju ołomunieckim, w powiecie Šumperk, i obejmuje osadę Vyšehorky.

Co warto zobaczyć w okolicy? Główną atrakcją jest sam układ urbanistyczny Vyšehorek – rzadka okrouhlica – oraz stojący w jej centrum kościół Wszystkich Świętych z widocznymi śladami XIV-wiecznej rozbudowy.

Ile mieszkańców liczy gmina? Około 425 osób (dane z 2025 roku), po wcześniejszym długotrwałym spadku liczby ludności sięgającym XIX wieku.

Czy kościół we Vyšehorkach można zwiedzać? Świątynia była gruntownie odbudowana po pożarze z 1957 roku i ponownie konsekrowana w 1997 roku – zachowuje średniowieczny charakter architektoniczny.