Libosad

Libosad to zabytkowy park krajobrazowy leżący około 2 km na północny wschód od Jičína w Czechach, stworzony w pierwszej połowie XVII wieku na rozkaz Albrechta z Valdštejna (Wallensteina). Dziś zajmuje powierzchnię niespełna 2 hektarów, ale jego historyczne znaczenie wykracza daleko poza tę skromną powierzchnię — uznaje się go za pierwszą tak rozbudowaną wczesnobarokową (lub późnomanierystyczną) kompozycję krajobrazową w Czechach.

Kto i po co założył ten park?

Albrecht z Valdštejna, właściciel dóbr jičyńskich i jeden z najpotężniejszych ludzi swoich czasów, kazał między 1630 a 1634 rokiem wybudować w tym miejscu barokową loggię letnią wraz z rozległym ogrodem i zwierzyńcem. Zamierzał stworzyć reprezentacyjne założenie łączące funkcje wypoczynkowe z demonstracją własnej potęgi i gustu. Śmierć Valdštejna w 1634 roku przerwała realizację całego planu, przez co pierwotny zamysł nigdy nie doczekał się pełnego dokończenia.

Co dziś znajduje się w Libosadzie?

Park zachował charakter barokowego założenia o funkcji rekreacyjnej i reprezentacyjnej. Historycznie obejmował groty, fontanny, labirynty roślinne, rabaty kwiatowe oraz alejki z ławkami — elementy typowej barokowej architektury ogrodowej. Obecnie teren jest swobodnie dostępny dla zwiedzających w godzinach dziennych, a w pobliżu znajduje się przystanek kolejowy, co ułatwia dotarcie tu bez samochodu. Cały zespół — loggia, park i aleja — ma status narodowego zabytku kultury.

Czym jest aleja valdštejnská i skąd ta nazwa?

Park łączy się z centrum Jičína czteroszeregową aleją lipową, tzw. aleją valdštejnská, o długości około 1,7–1,8 km. Pierwotnie obsadzono ją ponad tysiącem drzew lipowych rozmieszczonych w regularnych odstępach; do dziś przetrwała większość z nich. Aleja stanowiła jedną z dwóch osi krajobrazowych zaplanowanych przez Valdštejna — druga miała łączyć miasto, loggię i Libosad z klasztorem kartuzów w pobliskich Valdicích, wybranym przez Valdštejna na miejsce własnego spoczynku. Cały układ — miasto, sakralne budowle, punkty krajobrazowe — miał tworzyć spójną, zaplanowaną kompozycję urbanistyczno-krajobrazową, unikatową jak na realia środkowoeuropejskiego baroku.

Co warto zobaczyć wzdłuż alei?

Spacerując lipową aleją, można natrafić na nietypową atrakcję — model Układu Słonecznego złożony z kamiennych bloków z osadzonymi brązowymi tarczami, reprezentującymi planety w proporcjach odpowiadających ich rzeczywistemu rozmieszczeniu w przestrzeni. To współczesne uzupełnienie trasy, które łączy spacer historyczny z elementem edukacyjnym.

Co stało się z loggią Valdštejna?

Barokowa loggia, będąca głównym punktem architektonicznym całego założenia, przez wiele lat wymagała remontu. Prace renowacyjne zakończyły się w październiku 2023 roku — odnowiono wielofunkcyjną salę Theatron wewnątrz budynku, wyposażając ją w nowoczesną technikę audiowizualną. Dzięki temu obiekt może dziś służyć nie tylko jako zabytek do zwiedzania, ale i jako przestrzeń na wydarzenia kulturalne.

Najczęstsze pytania

Jak daleko jest Libosad od centrum Jičína? Park leży około 2 km od miasta, a dotrzeć do niego można pieszo wspomnianą aleją lipową lub pociągiem — w pobliżu jest przystanek kolejowy.

Kto stworzył Libosad i kiedy? Założenie powstało z inicjatywy Albrechta z Valdštejna w latach 1630–1634, jako część jego szerszego planu zagospodarowania krajobrazu wokół Jičína.

Czy wstęp do parku jest płatny? Nie, teren parku jest swobodnie dostępny dla odwiedzających w ciągu dnia, bez opłat za wstęp.

Co oznacza model Układu Słonecznego w alei? To współczesna instalacja edukacyjna — kamienne bloki z brązowymi tarczami planet rozstawione wzdłuż alei w proporcjach odzwierciedlających odległości międzyplanetarne.