Kozala Cemetery

Cmentarz Kozala to najważniejsza nekropolia Rijeki, położona na wzgórzu nad miastem w Chorwacji. Spacer wśród zabytkowych nagrobków i mauzoleów pozwala poznać historię portowego miasta, w którym przez wieki mieszali się wpływy włoskie, austro-węgierskie i chorwackie.

Jak powstał cmentarz Kozala?

Pierwszy teren pod cmentarz kupiono już w 1771 roku. Oficjalnie otwarto go w 1838 roku, a w 1872 roku zyskał status cmentarza komunalnego o charakterze publicznym. Przez kolejne dekady rozrastał się razem z miastem i stał się miejscem pochówku jego najbardziej zasłużonych mieszkańców.

Kto jest tu pochowany?

Na Kozali spoczywają przedstawiciele rodzin, które współtworzyły historię Rijeki: przemysłowców, lekarzy, kupców i działaczy lokalnych. Wśród nazwisk wymienianych przez lokalną informację turystyczną pojawiają się między innymi Ciotta, Salcher, Ossoinack, Hajnal, Gorup, Meynier, Venucci, Kersnik i Grossich. Na liście pochowanych są też Antonio Grossich, Giovanni de Ciotta, Josip Gorup czy Giovanni Kobler.

Mauzoleum rodziny Whitehead

Szczególną uwagę zwraca okazałe mauzoleum związane z Robertem Whiteheadem, pionierem broni torpedowej, którego fabryka działała w Rijece. Whitehead zmarł w Anglii i nigdy nie został pochowany w swoim wspaniałym grobowcu, choć rodzina Whiteheadów jest z tym miejscem trwale kojarzona.

Co warto zobaczyć na cmentarzu?

Wiele grobowców uznaje się za wartościowe dzieła sztuki, dlatego cmentarz bywa traktowany jak plenerowa galeria rzeźby i architektury funeralnej. Na terenie nekropolii znajdują się również wydzielone części:

• sekcja żydowska – zaczęła funkcjonować w 1904 roku, choć wcześniej istniał żydowski cmentarz w dzielnicy Zagrad, założony w 1840 roku,
• kwatera wojskowa – spoczywają tu m.in. żołnierze Wspólnoty Narodów z I wojny światowej; rejestr CWGC wymienia na tym miejscu jednego zidentyfikowanego poległego (pod nazwą Kuzala Cemetery).

Ochrona zabytku

Cmentarz Kozala uzyskał status zabytku kultury 10 października 2001 roku. Od 2006 roku cmentarze Kozala i Trsat są objęte stałą ochroną. Miasto Rijeka prowadzi programy ich konserwacji, ponieważ nagrobki i mauzolea są ważnym świadectwem dziedzictwa kulturowego regionu.

Najczęstsze pytania

Czy na cmentarz Kozala można wejść jako turysta?

Tak, to czynny cmentarz komunalny, który odwiedzają także osoby zainteresowane historią i sztuką. Obowiązują zasady szacunku jak na każdym cmentarzu: spokojne zachowanie, bez hałasu, z uwagą na osoby odwiedzające groby bliskich.

Dlaczego cmentarz jest ważny dla historii Rijeki?

Jest świadectwem wielokulturowej przeszłości miasta. Nazwiska na nagrobkach, a także osobne części żydowska i wojskowa, odzwierciedlają różnorodność społeczności, które tworzyły Rijekę.

Czy Robert Whitehead jest pochowany w swoim mauzoleum?

Nie. Zmarł w Anglii i tam został pochowany, mimo że w Rijece wzniesiono dla niego okazałe mauzoleum.

Czy cmentarz jest chroniony?

Tak. Od 2001 roku ma status zabytku kultury, a od 2006 roku wraz z cmentarzem Trsat podlega stałej ochronie.

Dla kogo to miejsce?

Dla miłośników historii, rzeźby i architektury cmentarnej oraz dla osób chcących lepiej zrozumieć dawną Rijekę przez losy jej mieszkańców. Cmentarz leży na wzgórzu Kozala, z którego rozciąga się widok na miasto, więc wizytę warto zaplanować na spokojną porę dnia.