Jewish cemetery in Radnice

Cmentarz żydowski w Radnicach to niewielka, dziś już nieużywana nekropolia leżąca na uboczu miasteczka w powiecie rokycańskim, w zachodnich Czechach. Ukryty między polami a lasem, na wzniesieniu, nie ma żadnej tablicy informacyjnej ani widocznego oznakowania z drogi publicznej — trzeba go świadomie poszukać, skręcając z głównej trasy na boczną dróżkę prowadzącą wprost do zniszczonego, murowanego ogrodzenia i niedomykającej się furtki.

Skąd wzięła się gmina żydowska w Radnicach?

Osadnictwo żydowskie w Radnicach sięga XVIII wieku — właśnie wtedy, w drugiej połowie stulecia, ukształtowała się tu lokalna gmina wyznaniowa. W pierwszej połowie XIX wieku w miasteczku mogło osiedlić się formalnie tylko dziesięć rodzin żydowskich, co było typowym ograniczeniem nakładanym wówczas na społeczności żydowskie w monarchii habsburskiej. Mimo tego limitu gmina funkcjonowała samodzielnie przez kolejne dekady, mając własny cmentarz, a najstarsze zachowane macewy pochodzą z drugiej połowy XVIII wieku.

Jak duża była społeczność żydowska w Radnicach?

Szczyt liczebności przypadł na koniec XIX wieku — w 1890 roku okręg gminy żydowskiej liczył około 278 osób. To był jednak już moment odwrotu: migracja do większych ośrodków miejskich, typowa dla całej Europy Środkowej tego okresu, systematycznie zmniejszała liczbę wiernych w Radnicach. Proces ten postępował na tyle intensywnie, że w 1935 roku samodzielna gmina żydowska została oficjalnie rozwiązana, zanim jeszcze nadeszła wojna.

Kim był rabin, który zasłynął po drugiej stronie oceanu?

Najbardziej znanym epizodem w historii radnickiej gminy jest krótki pobyt młodego rabina Isaaca Mayera Wise'a, urodzonego w 1818 roku jako Isaac Weis. W latach 1843–1846 pełnił on funkcję rabina w Radnicach, zanim wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. To właśnie on stał się później twórcą amerykańskiego judaizmu reformowanego i zmarł w 1900 roku w Cincinnati jako jedna z najważniejszych postaci w historii amerykańskiego żydostwa. Ten skromny, prowincjonalny cmentarz i gmina, którą dziś tak łatwo przeoczyć, były więc miejscem, gdzie kształtowała się droga jednego z najbardziej wpływowych rabinów w historii Ameryki.

Co pozostało z cmentarza dzisiaj?

Nekropolia zajmuje niewielki obszar około 0,2 hektara, a jej powierzchnia nie zmieniła się istotnie od okresu przed drugą wojną światową do dziś. Nie posiada statusu zabytku ani formalnej ochrony, nie ma tu opieki konserwatorskiej ani informacji dla zwiedzających — to miejsce ciche, zapomniane, dostępne dla każdego, kto zdecyduje się przejść przez uszkodzony mur.

Najczęstsze pytania

Czy można swobodnie wejść na cmentarz? Tak, teren jest dostępny dla wszystkich — brama nie ma zamka, a mur w wielu miejscach jest uszkodzony, choć warto pamiętać, że to wciąż miejsce pochówku wymagające szacunku.

Jak dojechać na miejsce? Cmentarz leży na uboczu, między polami a lasem na wzgórzu; dostęp prowadzi bezpośrednio z drogi publicznej, bez oznakowania ani tablic kierunkowych.

Czy zachowały się nagrobki? Tak, na terenie znajdują się macewy, z których najstarsze datowane są na drugą połowę XVIII wieku.

Dlaczego to miejsce jest ważne historycznie? Ponieważ to tutaj w latach 1843–1846 posługę rabinacką pełnił Isaac Mayer Wise, późniejszy twórca amerykańskiego judaizmu reformowanego.