Jewish cemetery in Březnice

Cmentarz żydowski w Březnicach leży na północnym skraju miasta, przy dawnej żydowskiej dzielnicy Lokšany, i należy do starszych zachowanych nekropolii tego typu w środkowych Czechach. Założono go jeszcze przed rokiem 1617, a najstarsze z zachowanych nagrobków pochodzą z końca XVII wieku. W połowie XIX stulecia teren cmentarza powiększono, dziś zajmuje powierzchnię niespełna 2 400 metrów kwadratowych.

Jak trafić na cmentarz?

Nekropolia znajduje się przy drodze I/19 (ulica Rožmitálská), po jej północnej stronie. Jadąc od centrum Březnic, mija się stację benzynową i po około 300 metrach skręca w prawo, w utwardzoną ścieżkę prowadzącą wprost do bramy. Cmentarz jest wolno dostępny dla zwiedzających – wystarczy pamiętać o zamknięciu furtki przy wyjściu.

Co można zobaczyć na miejscu?

Na terenie zachowało się około 250 nagrobków obejmujących okres od XVII wieku aż po lata tuż przed drugą wojną światową. Przeważają formy barokowe i klasycystyczne, choć spotkać można też nagrobki o rysach renesansowych i neogotyckich – najwięcej z nich skupia się w północno-wschodniej części cmentarza. Wśród pochowanych znajdują się miejscowi rabini oraz rabini okręgowi, a także Wolf Popper, uznawany za jedną z czołowych postaci ówczesnej gminy żydowskiej w Czechach.

Przy wschodnim odcinku muru ogrodzeniowego stoi obrzędowa sala pogrzebowa, której obecny kształt pochodzi z XIX wieku. To tutaj odbywały się ceremonie pożegnalne, zanim zmarłych chowano na terenie nekropolii.

Dlaczego cmentarz przestał być używany?

Cmentarz służył lokalnej społeczności żydowskiej nieprzerwanie aż do czasu jej zagłady w trakcie drugiej wojny światowej. W 1942 roku mieszkających w Březnicach Żydów, zgodnie z listami transportowymi, wywieziono najpierw do Klatov, a stamtąd do getta w Terezínie. Do 1945 roku w Terezínie i w Auschwitz zginęło 201 żydowskich mieszkańców Březnic. Po wojnie cmentarz pozostał bez opieki, a część nagrobków z XIX i XX wieku padła ofiarą kradzieży i dewastacji.

Jak wygląda cmentarz dzisiaj?

Od 1995 roku teren należy do Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Pradze, która zajęła się jego stopniowym ratowaniem. W latach 90. XX wieku wyremontowano obrzędową salę, a w 2004 roku kompleksowo naprawiono mur ogrodzeniowy i uporządkowano cały teren. Cmentarz figuruje na liście kulturowych zabytków Republiki Czeskiej, co zapewnia mu formalną ochronę przed dalszą degradacją.

W bezpośrednim sąsiedztwie, w dzielnicy Lokšany, zachowała się także barokowa synagoga – razem z cmentarzem tworzy ona jeden z nielicznych w regionie kompletnych zespołów pamiątek po żydowskiej społeczności Březnic.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz żydowski w Březnicach jest otwarty dla zwiedzających? Tak, teren jest ogólnodostępny; jedyną zasadą jest zamknięcie bramy po wyjściu.

Ile nagrobków przetrwało do dziś? Zachowało się około 250 nagrobków z okresu od XVII wieku do przełomu lat 30. i 40. XX wieku.

Kto opiekuje się dziś cmentarzem? Od 1995 roku właścicielem i opiekunem jest Żydowska Gmina Wyznaniowa w Pradze, która finansowała remont obrzędowej sali oraz naprawę muru ogrodzeniowego.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? W sąsiedniej dzielnicy Lokšany stoi barokowa synagoga, stanowiąca uzupełnienie historii żydowskiej społeczności Březnic.