Zapisz to miejsce i odkrywaj atrakcje w pobliżu z NextOnTrip
W aplikacji dodasz je do ulubionych, zobaczysz na mapie, co jeszcze warto odwiedzić w okolicy, i zdobędziesz odznakę za wizytę.
Aplikacja jest dostępna na iPhone'a i Androida.
O tym miejscu
Cmentarz żydowski An der Strangriede to zabytkowa nekropolia w Hanowerze, w Dolnej Saksonii, przy ulicy An der Strangriede 55. Jest drugim z trzech cmentarzy żydowskich w stolicy kraju związkowego i jednym z najważniejszych śladów historii tutejszej gminy żydowskiej.
Jak powstał cmentarz?
Teren urządzono w latach 1858–1864 według projektu Edwina Opplera, żydowskiego architekta związanego z Hanowerem. Nekropolia miała zastąpić wcześniejszy, starszy cmentarz, który przestawał wystarczać rosnącej wspólnocie. Układ alei, kwater i zabudowa pochodzą z tego okresu. Przez kolejne dziesięciolecia chowano tu członków gminy, dlatego cmentarz dokumentuje życie kilku pokoleń hanowerskich Żydów: kupców, rzemieślników, lekarzy i rodzin, które współtworzyły miasto.
Co można zobaczyć na miejscu?
Do dziś zachowały się tysiące nagrobków. Źródła podają liczbę od około 2500 do 2600 macew, część z napisami hebrajskimi i niemieckimi, różniącymi się formą i zdobieniami. Na terenie stoi też ceglany dom kazań, czyli budynek, w którym odbywały się ceremonie pogrzebowe. Spacer wśród starych drzew i rzędów grobów pozwala prześledzić zmiany w stylu nagrobków od połowy XIX wieku.
W części cmentarza znajduje się rząd grobów żydowskich żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej, założony w 1914 roku. W 1922 roku w sali pogrzebowej utworzono pomnik upamiętniający poległych. Wojskowa organizacja opiekująca się grobami wojennymi (Volksbund) wymienia na cmentarzu 17 ofiar wojen.
Cmentarz w czasach nazizmu
Dom kazań i budynek mieszkalny na terenie cmentarza od września 1941 roku do końca II wojny światowej służyły jako tak zwany „Judenhaus”, czyli miejsce przymusowego zakwaterowania Żydów przed deportacjami. To bolesny rozdział w dziejach miejsca. Miasto Hanower upamiętnia go w ramach swojej polityki pamięci, a adres An der Strangriede 55 figuruje wśród miejsc pamięci związanych z prześladowaniami.
Dwie nowe tablice miejskie opisują historię cmentarza i prześladowania hanowerskich Żydów w okresie narodowego socjalizmu. Teksty przygotowali historycy dr Marlis Buchholz i dr Peter Schulze.
Ochrona i pamięć
Cmentarz leży w środku miasta i bywał celem aktów wandalizmu. Przewodniczący gminy żydowskiej w Hanowerze, Michael Fürst, apelował o lepszą ochronę tego miejsca. Dla odwiedzających oznacza to, że teren jest traktowany jako miejsce żałoby i pamięci, a nie zwykła atrakcja turystyczna.
Jak zwiedzać?
- Zachowaj ciszę i powagę; to czynny w sensie symbolicznym cmentarz, miejsce spoczynku zmarłych.
- Nie wchodź na groby i nie dotykaj kruchych macew.
- Mężczyźni zwyczajowo zakrywają głowę, co jest przyjętym gestem szacunku na cmentarzach żydowskich.
- Przed wizytą sprawdź w Hanowerze lub w gminie żydowskiej, czy i kiedy teren jest otwarty, bo dostęp bywa ograniczony.
Najczęstsze pytania
Gdzie leży cmentarz An der Strangriede? W Hanowerze, przy ulicy An der Strangriede 55, w północnej części miasta, w kodzie pocztowym 30167.
Kto zaprojektował cmentarz? Edwin Oppler, żydowski architekt, w latach 1858–1864.
Ile nagrobków się zachowało? Według źródeł od około 2500 do 2600.
Czy cmentarz jest związany z II wojną światową? Tak. Od września 1941 roku zabudowania na jego terenie pełniły funkcję „Judenhausu”, a miasto upamiętnia to miejsce tablicami informacyjnymi.
Czy to jedyny cmentarz żydowski w Hanowerze? Nie. To drugi z trzech cmentarzy żydowskich w mieście, obok starszego, tzw. Starego Cmentarza Żydowskiego.
W pobliżu
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.