Igreja de Nossa Senhora do Ó de Águas Santas

Igreja de Nossa Senhora do Ó de Águas Santas to romański kościół w gminie Maia, w dystrykcie Porto na północy Portugalii. Jest sklasyfikowany jako pomnik narodowy i należy do najstarszych zachowanych świadectw średniowiecznej architektury sakralnej w okolicach Porto. Świątynia stoi w miejscu zwanym Largo do Mosteiro, w parafii Águas Santas.

Czym jest ta świątynia?

Dzisiejszy kościół to dawna świątynia romańskiego klasztoru założonego w XII wieku. Sam klasztor już nie istnieje, ale kościół przetrwał i do dziś jest jego najcenniejszą pozostałością. Dla turysty to okazja, by zobaczyć, jak wyglądała skromna, a zarazem warowna romańska architektura północy kraju.

Jaka jest historia klasztoru?

Pierwotnie w klasztorze mieszkali mnisi z zakonu augustianów. W XIV wieku obiekt przeszedł w ręce zakonu joannitów, czyli Zakonu Świętego Jana z Jerozolimy. W następnym stuleciu zajęli go kawalerowie maltańscy. Ta zmiana gospodarzy tłumaczy, dlaczego w kościele widać symbolikę maltańską.

Co warto zobaczyć na zewnątrz?

• Fasada romańska. Główny portal ma uskokowe archiwolty w łuku łamanym, opierające się na czterech parach kolumn. Głowice kolumn zdobią motywy roślinne.
• Wieża dzwonna. Masywna, prostokątna wieża stoi z boku budowli. Zwieńczono ją piramidalnym dachem i otoczono krenelażem wspartym na kroksztynach, co nadaje bryle charakter obronny.
• Portal północny. W północnej fasadzie bocznej znajduje się drugi portal, tym razem ostrołukowy. W jego tympanonie wykuto krzyż maltański w reliefie, czytelny ślad dawnych właścicieli.

Czy kościół był przebudowywany?

Tak. Po zniknięciu klasztoru świątynia przeszła zmiany konstrukcyjne. Najważniejsza z nich miała miejsce w 1874 roku, gdy po stronie północnej dobudowano nawę. Romańska bryła jest więc połączona z późniejszymi elementami, co dobrze pokazuje, że kościół przez wieki pozostawał żywym miejscem kultu.

Gdzie leży i jak zaplanować wizytę?

Kościół znajduje się w Águas Santas, w gminie Maia, w aglomeracji Porto. Współrzędne to około 41,2104 N i 8,5773 W. Miejsce dobrze pasuje do krótkiego wypadu z Porto dla osób zainteresowanych architekturą romańską, historią zakonów rycerskich i szlakiem zabytków regionu. Najlepsze wrażenie robi oglądanie fasady i wieży z zewnątrz, gdzie widać najstarsze elementy. Godziny otwarcia wnętrza warto sprawdzić przed wyjazdem, ponieważ zależą od parafii.

Najczęstsze pytania

Czy kościół jest pomnikiem narodowym? Tak, ma status pomnika narodowego Portugalii.

Z jakiej epoki pochodzi? Z romańskiego klasztoru założonego w XII wieku.

Skąd w kościele krzyż maltański? Klasztor w XIV wieku przeszedł do joannitów, a później zajęli go kawalerowie maltańscy. Krzyż maltański znajduje się w tympanonie portalu północnego.

Czy to nadal działający klasztor? Nie. Klasztor zniknął, zachował się kościół.

Kiedy dobudowano nawę północną? W 1874 roku.