Helderbeekvallei-terril

Helderbeekvallei-Terril to rezerwat przyrody o powierzchni około 124 hektarów położony w belgijskiej prowincji Limburg, pomiędzy miejscowościami Heusden i Helchteren, w gminie Heusden-Zolder. Jego centralnym elementem jest dawny hałda pogórnicza (terril) po nieczynnej kopalni węgla w Zolder, zamkniętej w 1992 roku. Usypisko z czasem osiągnęło wysokość około 85 metrów nad poziomem otaczającego terenu, stając się jednym z charakterystycznych punktów orientacyjnych regionu.

Skąd wzięła się ta hałda?

Kopalnia węgla w Zolder przez dekady wydobywała surowiec spod ziemi, a odpady skalne towarzyszące wydobyciu — głównie łupek — składowano w formie rosnącego wzgórza tuż przy zakładzie. Po zamknięciu kopalni w 1992 roku teren stracił swoją pierwotną, przemysłową funkcję. W 1997 roku spółka NV Mijnen sprzedała hałdę wraz z otaczającym obszarem władzom flamandzkim, które postanowiły przekształcić dawny teren przemysłowy w rezerwat przyrody.

Co sprawia, że to miejsce jest wyjątkowe przyrodniczo?

Skład skalny hałdy — przede wszystkim łupek — w połączeniu ze zróżnicowanym nachyleniem stoków tworzy wiele mikroklimatów na niewielkiej przestrzeni. Dzięki temu na terenie terrilu wykształciła się nietypowa dla tej części Europy roślinność. Oprócz gatunków celowo wysianych podczas rekultywacji, spontanicznie pojawiły się rośliny typowe dla terenów wapiennych lub okolic wybrzeża morskiego — gatunki, których normalnie nie spotyka się w śródlądowym Limburgu.

Obszar wchodzi w skład większego terenu chronionego w ramach unijnej dyrektywy ptasiej, obejmującego dolinę rzeki Zwarte Beek oraz sąsiadujący teren wojskowy. To sprawia, że Helderbeekvallei-Terril jest ważnym miejscem obserwacji ptaków — można tu spotkać lelka zwyczajnego oraz świergotka drzewnego, a także dzięcioła czarnego, jastrzębia, myszołowa czy rybołówczego zimorodka. Teren przyciąga również liczne owady, w tym motyle, dla których zróżnicowane siedliska hałdy i doliny stanowią dogodne warunki bytowania.

Jak dba się o ten teren?

Bez interwencji człowieka teren hałdy z czasem zarósłby lasem, co zagroziłoby unikalnym siedliskom wrzosowiskowym, które się tu wykształciły. Aby temu zapobiec, na terenie prowadzony jest wypas owiec — zwierzęta te ograniczają rozrost drzew i krzewów, utrzymując otwarty charakter krajobrazu i sprzyjając roślinności wrzosowiskowej.

Najczęstsze pytania

Czy można zwiedzać Helderbeekvallei-Terril? Teren jest rezerwatem przyrody zarządzanym przez flamandzką Agencję ds. Przyrody i Lasów (Agentschap voor Natuur en Bos), a po okolicy prowadzą szlaki piesze umożliwiające zwiedzanie zarówno samej hałdy, jak i doliny Helderbeek.

Dlaczego hałda ma nietypową roślinność? Skład mineralny łupka pogórniczego oraz zróżnicowane nasłonecznienie stoków stworzyły warunki zbliżone do siedlisk wapiennych i nadmorskich, co pozwoliło zadomowić się gatunkom roślin rzadko spotykanym w tej części Belgii.

Jakie zwierzęta można tu zobaczyć? Obszar jest częścią terenu chronionego dyrektywą ptasią i słynie z obecności lelka zwyczajnego, świergotka drzewnego, dzięcioła czarnego, jastrzębia, myszołowa oraz zimorodka, a także wielu gatunków owadów i motyli.

Skąd pochodzi nazwa terrilu? Nazwa nawiązuje do doliny strumienia Helderbeek, który przepływa w sąsiedztwie dawnej hałdy górniczej kopalni w Zolder.