Grotte du Pape

Grotte du Pape to jaskinia archeologiczna w Brassempouy, niewielkiej wsi w regionie Chalosse, w departamencie Landes na południowym zachodzie Francji. Nazwa pochodzi od pobliskiego gospodarstwa „au Pape", położonego przy drodze do Gaujacq — nic więc wspólnego z papiestwem, choć nazwa bywa mylona. To jedno z najważniejszych stanowisk paleolitycznych w Europie, znane przede wszystkim jako miejsce odkrycia słynnej Damy z Brassempouy.

Jak doszło do odkrycia?

Pierwsze ślady prehistoryczne wydobyto tu przypadkiem w 1880 roku, podczas prac w okolicznych kamieniołomach. W latach 1880–1882 z jaskini wydobyto narzędzia kamienne, kości zwierzęce oraz pojedyncze przedmioty o charakterze artystycznym. Badania wznowiono w latach 1890–1894 pod kierunkiem Josepha de Laporterie i Alberta Léon-Dufoura, a największą kampanię wykopaliskową XIX wieku przeprowadził w latach 1894–1897 wybitny prehistoryk Édouard Piette, wspólnie z Laporterie. W jej trakcie z jaskini usunięto niemal czterdzieści metrów osadów — skala prac jak na tamte czasy była bezprecedensowa.

Co znaleziono w jaskini?

W 1894 roku, przy wejściu do groty, odkryto pięć figurek wyrzeźbionych w kości słoniowej mamuta, wśród nich najsłynniejszą — tzw. Damę w Kapturze (Dame à la Capuche), znaną szerzej jako Dama z Brassempouy. To jedna z najstarszych znanych realistycznych reprezentacji ludzkiej twarzy, datowana na okres gravecki (kultura gravecka, ok. 26 000–24 000 lat temu). Oryginał przechowywany jest dziś w Muzeum Archeologii Narodowej w Saint-Germain-en-Laye pod Paryżem, gdzie stanowi jeden z najcenniejszych eksponatów kolekcji. Łącznie na stanowisku odnaleziono dziewięć kobiecych figurek z kości słoniowej — rzadko spotykany zbiór jak na jedno miejsce.

Grotte du Pape wyróżnia się też tym, że warstwy osadnicze obejmują niemal wszystkie główne kultury górnego paleolitu — od szatelperonu po magdalenię — co oznacza ciągłość zasiedlenia sięgającą ponad 30 000 lat. Niewiele stanowisk w Europie oferuje tak pełny zapis epok kamiennych w jednym miejscu. Ze względu na wagę odkryć jaskinia jest wpisana na listę zabytków historycznych Francji.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Sama jaskinia znajduje się dziś w obrębie stanowiska archeologicznego, a dla zwiedzających przygotowano Préhistosite — centrum interpretacyjne w Brassempouy, gdzie można zobaczyć rekonstrukcje, repliki znalezisk (w tym kopię Damy z Brassempouy) oraz dowiedzieć się więcej o metodach i historii prowadzonych tu wykopalisk. To dobre uzupełnienie wizyty przy samej grocie, bo pozwala zrozumieć kontekst odkryć bez konieczności oglądania oryginałów, które na stałe znajdują się w Saint-Germain-en-Laye.

Jak dotrzeć?

Brassempouy leży w sercu Chalosse, między Dax a Aire-sur-l'Adour, w spokojnym rolniczym regionie Landes. Dojazd najwygodniej zaplanować samochodem — najbliższe większe miasta z połączeniami kolejowymi to Dax i Mont-de-Marsan. Okolica sprzyja też dłuższemu pobytowi: Chalosse to region znany z łagodnego krajobrazu, winnic i tradycyjnej kuchni południowo-zachodniej Francji.

Kiedy przyjechać?

Najlepsza pora na wizytę to wiosna i wczesna jesień, kiedy temperatury są łagodne, a Préhistosite czynne jest zwykle w pełnym wymiarze godzin. Latem warto liczyć się z większym ruchem turystycznym, zwłaszcza w sierpniu. Zimą część atrakcji może działać w ograniczonym zakresie, dlatego warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed przyjazdem.

Najczęstsze pytania

Czy w jaskini można zobaczyć oryginalną Damę z Brassempouy? Nie — oryginał figurki znajduje się w Muzeum Archeologii Narodowej w Saint-Germain-en-Laye. Na miejscu w Brassempouy dostępna jest replika oraz materiały wyjaśniające kontekst odkrycia.

Skąd wzięła się nazwa „Grotte du Pape"? Od nazwy pobliskiego gospodarstwa „au Pape" przy drodze do Gaujacq — nazwa nie ma związku z papieżem ani Watykanem.

Jak stara jest Dama z Brassempouy? Figurka pochodzi z kultury graweckiej i datowana jest na ok. 26 000–24 000 lat temu, co czyni ją jedną z najstarszych znanych realistycznych rzeźb ludzkiej twarzy.

Czy warto zwiedzać samą jaskinię, czy wystarczy Préhistosite? Dla pełnego obrazu warto połączyć oba elementy — stanowisko archeologiczne pokazuje kontekst geologiczny i topografię odkryć, a centrum interpretacyjne tłumaczy historię i znaczenie znalezisk.