Groenmolen

Groenmolen to zabytkowy młyn wodny w Alken, w belgijskiej prowincji Limburgia, stojący nad rzeką Nieuwe Herk (Nowy Herk). To młyn zbożowy typu podsiębiernego – koło wodne napędzane jest przez wodę uderzającą w nie poniżej osi, co było rozwiązaniem typowym dla równinnych, niezbyt wartkich cieków tego regionu Flandrii.

Jak stary jest ten młyn?

Groenmolen widnieje już na mapie Ferrarisa, powstałej w latach 1771–1777, a także na późniejszym atlasie dróg lokalnych (buurtwegen) z 1844 roku. Oznacza to, że obiekt istniał w tym miejscu najpóźniej od połowy lat 70. XVIII wieku – możliwe, że młyn powstał nawet wcześniej, jednak najstarsze potwierdzone źródło kartograficzne wskazuje właśnie na rok 1775 jako moment, w którym budowla była już naniesiona na mapy.

Przez kolejne dekady młyn pełnił swoją podstawową funkcję – mielenie zboża dla okolicznych gospodarstw i mieszkańców Alken. Tak długa, nieprzerwana historia użytkowania sprawia, że Groenmolen należy do obiektów dokumentujących rozwój drobnego przemysłu młynarskiego na terenach dzisiejszej Limburgii.

Co zmieniło się w XX wieku?

Najważniejsza przebudowa miała miejsce w latach 1943–1944, kiedy to dotychczasowe konstrukcje o charakterze szachulcowym (drewniano-murowane, z widocznym szkieletem drewnianym wypełnionym innym materiałem) zastąpiono obecnymi zabudowaniami murowanymi z kamienia. Była to zmiana istotna nie tylko estetycznie, ale i konstrukcyjnie – kamienne mury okazały się trwalsze i lepiej znosiły wilgoć związaną z bliskim sąsiedztwem wody.

Rok później, w 1945 roku, wymieniono także samo koło młyńskie. Drewniane koło zastąpiono metalowym, które pochodziło z innego młyna – Mombeekmolen. Taka praktyka przenoszenia elementów technicznych między młynami nie była w tamtym okresie rzadkością, zwłaszcza gdy oryginalne wyposażenie ulegało zniszczeniu lub zużyciu, a odtworzenie identycznego koła na miejscu było trudniejsze lub droższe niż montaż sprawdzonej konstrukcji z innego obiektu.

Kiedy młyn przestał działać i co się z nim stało?

Groenmolen zaprzestał regularnej pracy produkcyjnej w 1970 roku. Mimo to instalacja nie popadła w całkowitą ruinę technicznego zaniedbania – mechanizm zachował się na tyle dobrze, że młyn zachował zdolność do mielenia, choć nie jest już eksploatowany komercyjnie.

Przełomowym momentem dla dalszych losów obiektu był rok 2004, gdy młyn nabyła spółka TEAM CVBA SO, kierowana przez Ann Debock. Wśród pięciu udziałowców tej inicjatywy znalazło się lokalne biuro pracy (PWA) gminy Alken, co wskazuje na społeczny i lokalny charakter przedsięwzięcia mającego na celu ratowanie zabytku, a nie wyłącznie komercyjne wykorzystanie nieruchomości.

Rok później, w 2005 roku, przeprowadzono prace remontowe. Zajęła się nimi grupa entuzjastów młynarstwa, a pracom przewodniczył Frans Van Nuffel. Dzięki takiemu zaangażowaniu lokalnej społeczności i pasjonatów, Groenmolen przetrwał do dziś jako świadectwo dawnej infrastruktury wodno-młynarskiej regionu.

Dlaczego warto odwiedzić Groenmolen?

Dla osób interesujących się historią techniki i dawnego rzemiosła Groenmolen stanowi namacalny przykład ewolucji młyna wodnego – od XVIII-wiecznej konstrukcji szachulcowej, przez powojenną przebudowę w kamieniu, aż po współczesne działania konserwatorskie prowadzone przez lokalną wspólnotę. Malownicze położenie nad Nieuwe Herk dodaje temu miejscu również walorów krajobrazowych, typowych dla spokojnych, wiejskich okolic Limburgii.

Najczęstsze pytania

Czy Groenmolen wciąż działa? Młyn nie jest użytkowany komercyjnie od 1970 roku, jednak zachowany mechanizm pozwala na mielenie, a obiekt jest utrzymywany dzięki pracom renowacyjnym.

Jak stary jest ten młyn? Najstarsze potwierdzenie istnienia młyna pochodzi z mapy Ferrarisa z lat 1771–1777, co czyni go obiektem sprzed co najmniej 250 lat.

Kto dziś zarządza młynem? Od 2004 roku właścicielem jest spółka TEAM CVBA SO, a wśród udziałowców znajduje się lokalne biuro pracy gminy Alken.