Frankopanski castle

Zamek Frankopanów (Frankopanski kaštel) to średniowieczna warownia w centrum Novego Vinodolskiego, chorwackiego miasteczka nad Kvarnerem. Choć z pierwotnej budowli przetrwał dziś tylko fragment, to właśnie w tych murach rozegrało się jedno z najważniejszych wydarzeń w historii chorwackiego prawa, a sam zamek do dziś zamyka od zachodu główny plac miasta.

Jaka jest historia zamku?

Kaštel powstał w połowie XIII wieku jako umocnienie broniące południowo-wschodniego wjazdu do doliny Vinodol. Wokół niego wyrosło warowne miasteczko, które z czasem stało się politycznym i kulturalnym centrum dawnego Księstwa Vinodolskiego, rządzonego przez ród Frankopanów.

W źródłach historycznych zamek pojawia się po raz pierwszy w 1288 roku – i to za sprawą wydarzenia o randze ogólnochorwackiej. To właśnie tutaj spotkali się przedstawiciele gmin wchodzących w skład Vinodolu, by spisać i podpisać Statut Vinodolski (Vinodolski zakon) – najstarszy zachowany kodeks prawny w języku starochorwackim, zapisany głagolicą. Dla historii chorwackiego prawa i piśmiennictwa to dokument o fundamentalnym znaczeniu.

Losy zamku były ściśle związane z podziałami majątkowymi rodu Frankopanów. W 1449 roku, w wyniku podziału dóbr rodowych, Novi przypadł księciu Marcinowi. W 1481 roku, za pośrednictwem króla węgierskiego Macieja Korwina, właścicielami zamku zostali Stjepan II Frankopan oraz jego syn Bernardin.

Przełomowym i niestety niszczącym momentem był rok 1761. 3 sierpnia administracja bankowa zaproponowała wiedeńskiej deputacji rozbiórkę dwóch trzecich novoviodolskiego kaštela – ze względu na zbyt wysokie koszty utrzymania budowli. W efekcie z okazałej niegdyś warowni pozostały jedynie fragmenty, które przetrwały do dziś, choć w formie mocno okrojonej i zdewastowanej.

Co zobaczysz na miejscu?

Zamek zaprojektowano na planie czworoboku, wzmocnionego narożnymi basztami, z wewnętrznym kwadratowym dziedzińcem – typowy układ średniowiecznej warowni obronnej tego regionu. Najstarszą zachowaną częścią kompleksu jest Kvadrac – czworoboczna baszta obronna (branič-kula), która stanowiła trzon pierwotnych umocnień.

Do naszych czasów przetrwało południowe i wschodnie skrzydło miejskie, tworzące zespół obszernych i mniejszych pomieszczeń. Dziś mieszczą się w nich funkcje typowo miejskie: siedziba administracji lokalnej, muzeum oraz biblioteka. Zamek nie jest więc martwym zabytkiem odgrodzonym od życia miasta – wręcz przeciwnie, wciąż pełni funkcje publiczne, a jego mury na co dzień otacza gwar głównego placu Novego Vinodolskiego.

Jak dotrzeć na miejsce?

Zamek znajduje się w samym centrum Novego Vinodolskiego, bezpośrednio przy głównym placu miasta, który zamyka od zachodniej strony. To lokalizacja niemal niemożliwa do pominięcia – wystarczy dotrzeć do centrum miejscowości pieszo lub samochodem, a resztki warowni są widoczne od razu. Novi Vinodolski leży na wybrzeżu Kvarneru, między Crikvenicą a Senjem, więc zwiedzanie zamku łatwo połączyć ze spacerem po nadmorskiej promenadzie i starówce.

Kiedy przyjechać?

Ze względu na lokalizację w centrum miasta zamek można zwiedzać przez cały rok. Sezon letni (czerwiec–wrzesień) to czas największego ruchu turystycznego na wybrzeżu, ale też najlepsza pora, by połączyć wizytę z kąpielą w Adriatyku i zwiedzaniem okolicznych atrakcji Kvarneru. Wiosna i wczesna jesień oferują spokojniejsze zwiedzanie i przyjemniejszą temperaturę na spacery po starówce.

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano zamek Frankopanów w Novim Vinodolskim? Warownię wzniesiono w połowie XIII wieku jako umocnienie broniące wjazdu do doliny Vinodol.

Dlaczego zamek jest ważny historycznie? To tutaj w 1288 roku spisano i podpisano Statut Vinodolski – najstarszy zachowany kodeks prawny w języku starochorwackim, zapisany głagolicą.

Dlaczego z zamku zachowała się tylko część? W 1761 roku administracja bankowa zdecydowała o rozbiórce dwóch trzecich budowli ze względu na wysokie koszty utrzymania, co zredukowało zamek do dzisiejszych, częściowo zachowanych fragmentów.

Co dziś znajduje się w zachowanych skrzydłach zamku? W ocalałym południowym i wschodnim skrzydle mieszczą się administracja miejska, muzeum oraz biblioteka.