Errotatxo errota eta baserria

Errotatxo to zabytkowy młyn wodny wraz z przylegającym baserri (tradycyjnym baskijskim gospodarstwem) w Mutiloa, niewielkiej gminie w regionie Goierri, w prowincji Gipuzkoa w Kraju Basków.

Co warto zobaczyć?

Główną atrakcją jest sam budynek młyna — prostokątna konstrukcja o wymiarach około 14 na 6 metrów, która przetrwała do naszych czasów mimo kolejnych remontów i przebudów. Do jego południowej ściany, ustawiony pod kątem prostym, przylega dom gospodarski, tworząc charakterystyczny zespół zabudowy typowy dla baskijskiej wsi.

Największą osobliwością Errotatxo jest sposób zasilania kół młyńskich. Rzadko się zdarza, by młyn korzystał z wody dwóch różnych rzek — tutaj jest to możliwe dzięki dopływom Urresti (zwanym też Zerain), płynącemu z południowego zachodu, oraz Mutiloa (znanemu również jako Troi), nadchodzącemu z północnego zachodu. To rozwiązanie techniczne, opracowane przez dawnych mieszkańców doliny, świadczy o dużej znajomości lokalnej hydrografii.

Historia obiektu sięga XVI wieku, choć pierwsze szczegółowe zapisy o jego konstrukcji pochodzą z początku XVII wieku. W latach 1612–1620 prace remontowe przy młynie prowadzili Pedro García de Cerain i José de Chiriboga. Ciekawostką jest zmienność nazwy obiektu w dokumentach historycznych — dzisiejsza nazwa Errotatxo funkcjonuje co najmniej od 1865 roku, wcześniej młyn bywał określany jako Eleizalde (ze względu na bliskość parafii San Miguel) lub po prostu jako Mutiloa. W spisie z 1890 roku jako urzędowego młynarza wymieniono José Blasa Tellería de Mujikę.

Po latach zaniedbania młyn przeszedł prace odnowieniowe i dzięki staraniom mieszkańców Mutiloa koła ponownie napędza siła wody — dziś obiekt można zobaczyć w działaniu, co jest rzadkością wśród podobnych zabytków techniki w regionie.

Jak dotrzeć?

Errotatxo znajduje się na trasie Camino de Santiago przebiegającej przez Kraj Basków (odcinek północny), oznaczony jako jeden z punktów szlaku prowadzącego przez region Goierri. Mutiloa leży w głębi lądu, w otoczeniu wzgórz Gipuzkoi, i najłatwiej dojechać tu samochodem z pobliskich miejscowości takich jak Ordizia czy Zegama, skąd prowadzą lokalne drogi w głąb doliny. Sam młyn i baserri stoją w obrębie zabudowy Mutiloa, blisko centrum wsi.

Kiedy przyjechać?

Najlepszym momentem na odwiedziny są miesiące wiosenne i letnie, gdy poziom wody w rzekach zasilających młyn jest stabilny, a szlaki spacerowe w okolicy — w tym trasy prowadzące do pobliskiej ermity Lierniko Ama Birjinaren — są w pełni dostępne. Region Goierri bywa też okazją do udziału w lokalnych świętach poświęconych tradycji młynarskiej, organizowanych w niektórych latach w okolicznych gminach.

Najczęstsze pytania

Czym różni się Errotatxo od typowego młyna wodnego? Tym, że jego koła zasilane są wodą z dwóch odrębnych rzek — Urresti/Zerain i Mutiloa/Troi — co jest rozwiązaniem rzadko spotykanym w regionie.

Czy młyn wciąż działa? Tak, po pracach odnowieniowych koła młyńskie ponownie pracują dzięki sile wody.

Skąd pochodzi nazwa Errotatxo? Nazwa funkcjonuje od co najmniej 1865 roku; wcześniej obiekt nosił nazwy Eleizalde lub Mutiloa, nawiązujące do pobliskiej parafii San Miguel.

Czy Errotatxo znajduje się na szlaku pielgrzymkowym? Tak, stanowi jeden z punktów baskijskiego odcinka Camino de Santiago prowadzącego przez region Goierri.