Ermita de Sant Jaume Sesoliveres

Ermita de Sant Jaume Sesoliveres to romański kościółek położony na terenach dawnej gminy Òdena, dziś wchodzących w skład Igualady, stolicy katalońskiej komarki Anoia. Budowla licząca niemal tysiąc lat jest jednym z najstarszych zabytków sakralnych w regionie i mimo że od dawna nie pełni funkcji religijnej, wciąż przyciąga miłośników architektury romańskiej i lokalnej historii.

Skąd wzięła się ta kaplica?

Pierwsza znana wzmianka o obiekcie pochodzi z 1059 roku. Panowie zamku Òdena przekazali wówczas mnichowi z Montserratu kaplicę pod wezwaniem Santa Maria, Sant Jaume i Sant Andreu, chcąc nadać budowli charakter klasztorny. Rok później fundatorzy potwierdzili tę darowiznę na rzecz klasztoru w Ripoll, zastrzegając, że kaplica ma pozostać pod regułą świętego Benedykta. Konsekracji dokonał biskup Vic, a w 1087 roku obiekt konsekrowano ponownie — najprawdopodobniej w związku z rozbudową pierwotnej budowli. Przez stulecia kaplica formalnie należała do parafii Sant Pere d'Òdena, choć jednocześnie pozostawała pod opieką przeoratu Santa Maria de Montserrat na mocy darowizny na rzecz klasztoru w Ripoll.

Jak zmieniała się architektura na przestrzeni wieków?

Sant Jaume Sesoliveres to budowla prostokątna, jednonawowa, zamknięta półkolistą apsydą, z portalem umieszczonym w ścianie południowej — układ typowy dla niewielkich wiejskich kościołów romańskich w Katalonii. Pierwotna, jedenastowieczna konstrukcja nie przetrwała jednak w niezmienionej formie: obiekt przechodził kolejne przebudowy w XIV, XV i XVII wieku, które pozostawiły ślady w bryle i detalach architektonicznych. Efektem jest budowla łącząca romański rdzeń z późniejszymi interwencjami, czytelnymi dla uważnego obserwatora w różnicach murarki i proporcjach poszczególnych partii ścian.

Co wydarzyło się z zabytkiem w XX wieku?

Losy kaplicy w minionym stuleciu były burzliwe. W 1925 roku, w wyniku starań generała Pere Vivesa Vicha, część terytorium dawnej gminy Òdena — wraz z terenem, na którym stoi Sant Jaume Sesoliveres — została przyłączona do Igualady. Od 1936 roku, gdy ustało w niej sprawowanie kultu, obiekt pozostawał całkowicie opuszczony. Dopiero 15 kwietnia 1975 roku został on formalnie objęty ochroną jako zabytek o znaczeniu historyczno-artystycznym, co otworzyło drogę do jego ratowania. W latach 1993–1995 Diputació de Barcelona przeprowadziła prace restauracyjne pod kierunkiem architekta Antoniego Gonzáleza Moreno-Navarro, dzięki którym budowla zachowała się w stanie umożliwiającym dzisiejsze zwiedzanie.

Dziś Ermita de Sant Jaume Sesoliveres funkcjonuje jako świadectwo wczesnośredniowiecznej organizacji kościelnej regionu Anoia i przykład romańskiej architektury wiejskiej, która przetrwała wieki przebudów, okres opuszczenia i w końcu — konserwatorską opiekę.

Najczęstsze pytania

Z jakiego okresu pochodzi Ermita de Sant Jaume Sesoliveres? Najstarsza udokumentowana wzmianka o kaplicy sięga 1059 roku, kiedy panowie zamku Òdena przekazali ją mnichowi z Montserratu. Konsekracji dokonano w tym samym roku, a ponownej — w 1087.

Czy w kaplicy nadal odbywają się nabożeństwa? Nie. Kult religijny ustał w 1936 roku i od tego czasu obiekt pełni wyłącznie funkcję zabytku architektonicznego, bez stałej funkcji sakralnej.

Dlaczego kaplica znajduje się administracyjnie w Igualadzie, a nie w Òdenie? W 1925 roku część terytorium dawnej gminy Òdena, obejmująca teren kaplicy, została przyłączona do Igualady w wyniku starań generała Pere Vivesa Vicha.

Czy budynek był kiedyś remontowany? Tak. Poza przebudowami z XIV, XV i XVII wieku, w latach 1993–1995 Diputació de Barcelona przeprowadziła kompleksową restaurację pod nadzorem architekta Antoniego Gonzáleza Moreno-Navarro.