Ermita de Sant Andreu del Vilar

Ermita de Sant Andreu del Vilar to ruiny dawnego romańskiego kościoła parafialnego, położone na niewielkim wzniesieniu nad rzeką Cinyana, w pobliżu osady Vilar de Terradelles, w gminie Vilademuls (komarka Pla de l'Estany, prowincja Girona, Katalonia). Miejsce znane jest lokalnie właśnie pod tym wezwaniem, choć historycznie pełniło funkcję kościoła parafialnego Terradelles, a nie klasycznej pustelni.

Gdzie dokładnie leżą ruiny?

Pozostałości świątyni znajdują się na niewielkim grzbiecie po lewej stronie koryta Cinyany, oddzielone od zabudowań Vilar drogą lokalną łączącą dawną szosę N-II z Terradelles, Vilademuls i Banyoles. To spokojna, rolnicza okolica typowa dla wnętrza Pla de l'Estany — bez tłumów turystów, za to z dobrym widokiem na okoliczne pola i wzgórza.

Jaka jest historia tego miejsca?

Najstarszy zachowany zapis dotyczący tej okolicy pochodzi z 1280 roku — to wtedy rycerz Bartomeu d'Avellaneda nabył jurysdykcję nad zamkiem Orriols wraz z podległymi mu osadami, wśród nich Vilar i Terradelles, płacąc za te prawa infantowi Joanowi 5500 sous. Sama świątynia pod wezwaniem Sant Andreu pojawia się w źródłach pisanych od 1372 roku, gdy w dokumencie dotyczącym wykupu podatku bovatge, wydanym za panowania króla Piotra Ceremonialnego, wymieniono „sąsiedztwo Vilar de Sant Andreu de Tarradelles”. Prawa senioralne nad tym terenem przez pokolenia sprawował ród Avellaneda, a od XV wieku, w wyniku małżeństwa, przeszły one na ród Desbac-Avellaneda.

Kościół pełnił funkcję świątyni parafialnej Terradelles wraz z przylegającym cmentarzem aż do pierwszej połowy XVIII wieku, kiedy we wsi wzniesiono nowy kościół parafialny. Stara świątynia nie została jednak od razu opuszczona — pozostawała czynna do 1858 roku, gdy odprawiono w niej ostatnią mszę.

Jak wyglądała budowla i co zostało do dziś?

Świątynia miała formę typową dla niewielkich wiejskich kościołów romańskich, wznoszonych najpewniej w XII wieku: pojedynczą, prostokątną nawę o wymiarach około 8,70 na 5,48 metra, murowaną z ciosanych bloków piaskowca, z pilastrami podtrzymującymi łuk tęczowy. Wejście znajdowało się w fasadzie zachodniej, a od wschodu budynek zamykała półkolista apsyda, z której dziś nie zachowało się już nic poza śladami w terenie.

Obecnie z całej konstrukcji ostały się jedynie fragmenty murów obwodowych, o wysokości od niespełna 2 metrów do zaledwie 30 centymetrów w najbardziej zniszczonych partiach. W 1980 roku miejscowi mieszkańcy oczyścili i częściowo przebadali teren ruin, odsłaniając również obszar, który identyfikuje się jako dawny cmentarz przykościelny. Tego samego roku ustawiono przy ruinach niewielki słupek z ceramicznym kaflem przedstawiającym św. Andrzeja — skromne upamiętnienie miejsca kultu, które przetrwało w pamięci mieszkańców Vilademuls mimo zniknięcia samej budowli.

Czy dziś odbywają się tu jakieś uroczystości?

Tak. Raz w roku, w dniu święta patronalnego św. Andrzeja (30 listopada) lub w najbliższą po nim niedzielę, przy ruinach odprawiana jest msza na świeżym powietrzu — zwyczaj kultywowany przez okolicznych mieszkańców jako żywe nawiązanie do wielowiekowej roli tego miejsca.

Najczęstsze pytania

Czy Ermita de Sant Andreu del Vilar jest otwarta do zwiedzania? Tak, teren ruin znajduje się pod otwartym niebem i jest dostępny bez ograniczeń — nie ma tu jednak infrastruktury turystycznej ani zadaszonych pomieszczeń, ponieważ z budynku zachowały się wyłącznie fragmenty murów.

Czy to ta sama miejscowość co Terradelles? Ruiny leżą w obrębie osady Vilar de Terradelles, która administracyjnie należy do gminy Vilademuls. Kościół historycznie służył jako parafia dla całego Terradelles.

Dlaczego kościół przestał być używany? Nową parafialną świątynię wzniesiono w samej wsi w pierwszej połowie XVIII wieku, jednak stary kościół pozostawał czynny równolegle aż do 1858 roku, kiedy odprawiono w nim ostatnią mszę.

Co warto zobaczyć na miejscu? Poza reliktami murów i śladami dawnej apsydy, uwagę zwraca postawiony w 1980 roku niewielki słupek z kaflem przedstawiającym św. Andrzeja oraz cyprysy rosnące wokół dawnego cmentarza.