Ermita de San Pelayo y San Isidoro

Ermita de San Pelayo y San Isidoro to romański kościółek, którego kamienne pozostałości stoją dziś w Parku Buen Retiro w Madrycie, tuż przy skrzyżowaniu ulic O'Donnell i Menéndez Pelayo. Choć znajduje się w samym sercu stolicy, budowla nie powstała w Madrycie — jej historia zaczyna się kilkadziesiąt kilometrów dalej, w murach Ávili.

Skąd właściwie pochodzi ta świątynia?

Pierwotnie kościółek stał poza południowymi murami Ávili, tuż przed Bramą Malaventura. To miejsce po dziś dzień nosi w tym mieście nazwę Atrio de San Isidro i przypomina o dawnej obecności świątyni. Budowla powstała w stylu romańskim, a jej cechy architektoniczne wskazują na połowę XII wieku jako czas powstania.

Jak stara jest ta budowla?

Najstarszy zachowany dokument wspominający o kościele pochodzi z 1250 roku i dotyczy zwolnienia go z podatków. Kolejnym śladem jest inskrypcja konsekracyjna wyryta na płycie nagrobnej, datowana na 1270 rok. Oba te źródła potwierdzają, że świątynia funkcjonowała już w pełni w drugiej połowie XIII wieku, choć jej korzenie architektoniczne sięgają wcześniej.

Dlaczego kościół zniknął z Ávili?

Los budowli przypieczętowały XIX-wieczne prawa desamortyzacyjne, na mocy których państwo przejmowało majątek kościelny. Kościół podupadał przez dekady, aż w 1854 roku doznał poważnych uszkodzeń. Ostatecznie w 1877 roku został rozebrany w ramach egzekwowania przepisów o konfiskacie. Kamienne elementy nie trafiły jednak na złom — w 1893 roku odkupiła je Real Academia de la Historia za 18 000 peset, ratując je przed całkowitym zniszczeniem.

Jak trafił do Madrytu?

W 1897 roku odkupione kamienie przekazano madryckiemu ratuszowi, który zdecydował o ich ponownym złożeniu na terenie Parku Retiro. To właśnie tam, w formie częściowo zrekonstruowanej, można oglądać ruiny do dziś. Na początku XXI wieku przeprowadzono prace konserwatorskie, które miały ustabilizować i wyeksponować zachowane elementy.

Jak wygląda dzisiaj i co warto zauważyć?

Kościół miał pierwotnie jedną nawę nakrytą drewnianym stropem oraz półkolistą apsydę zwieńczoną półkopułą. Mury wzniesiono z prostokątnych ciosów wapiennych, typowych dla ávilskiego budownictwa romańskiego. Na uwagę zasługuje bogata dekoracja rzeźbiarska: zoomorficzne kapitele, rzeźbione rozety oraz trzy archiwolty otaczające portal. Podobieństwo tych zdobień do innych świątyń w Ávili sugeruje, że przy budowie pracowały te same warsztaty kamieniarskie.

Komu poświęcono świątynię?

Pierwotnym patronem był święty Pelagiusz (San Pelayo), a z czasem kościół zyskał dodatkowe wezwanie świętego Izydora (San Isidoro) — stąd podwójna nazwa, która zachowała się do dziś. W przeszłości pełnił także funkcję kaplicy, w której odprawiano msze w rycie mozarabskim, charakterystycznym dla chrześcijan żyjących niegdyś pod panowaniem muzułmańskim na Półwyspie Iberyjskim.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Ermita de San Pelayo y San Isidoro? W Parku Buen Retiro w Madrycie, w pobliżu skrzyżowania ulic O'Donnell i Menéndez Pelayo.

Czy to, co widać w Madrycie, to oryginalna budowla? Tak — to autentyczne kamienne elementy przeniesione z Ávili i złożone ponownie w Madrycie po 1897 roku, a nie współczesna rekonstrukcja od podstaw.

Ile lat ma kościół? Jego architektura wskazuje na połowę XII wieku, a najstarsze dokumenty potwierdzające jego istnienie pochodzą z 1250 roku.

Dlaczego kościół rozebrano w Ávili? Z powodu XIX-wiecznych praw desamortyzacyjnych oraz postępującej degradacji budynku, który w 1854 roku uległ poważnym zniszczeniom, a w 1877 roku został ostatecznie rozebrany.

Jakiemu świętemu poświęcona jest ermita? Pierwotnie świętemu Pelagiuszowi, a później dodatkowo świętemu Izydorowi — obaj patroni są obecni w nazwie do dziś.