Ekstermolen, Blanden

Ekstermolen to dawny młyn wieżowy stojący we wsi Blanden, będącej częścią gminy Oud-Heverlee w prowincji Brabancja Flamandzka. Choć od dawna nie pełni swojej pierwotnej funkcji, murowana wieża wciąż wyróżnia się w krajobrazie tej niewielkiej miejscowości i stanowi ciekawy przystanek dla osób zwiedzających okolice Lowanium.

Skąd wzięła się nazwa i kiedy powstał młyn?

Młyn wzniesiono w 1846 roku jako młyn zbożowy. Konstrukcyjnie należał do typu młynów wieżowych z obracaną czapą (tzw. bovenkruier) — oznacza to, że sam korpus budowli pozostawał nieruchomy, a obracała się jedynie górna część z mechanizmem napędowym i skrzydłami, ustawiana zgodnie z kierunkiem wiatru. Taka konstrukcja była typowa dla flamandzkich młynów wieżowych budowanych z kamienia lub cegły w XIX wieku i pozwalała na efektywne wykorzystanie wiatru niezależnie od jego kierunku.

Jak zmieniała się funkcja młyna na przestrzeni lat?

Przez dziesięciolecia Ekstermolen pracował zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, mieląc zboże dla okolicznych gospodarstw. Wraz z postępem technicznym w 1909 roku zainstalowano w młynie silnik gazowy, który miał wspomagać lub zastępować napęd wiatrowy w okresach bezwietrznych. To rozwiązanie, choć dziś może wydawać się prowizoryczne, było w tamtym czasie powszechną praktyką modernizacji tradycyjnych młynów, które musiały konkurować z rozwijającym się przemysłem młynarskim.

Przełomowym momentem była rok 1920, kiedy zdemontowano oryginalną czapę wraz ze skrzydłami. Mimo utraty charakterystycznego wiatrakowego wyglądu, młyn nie przestał działać — nadal mielono w nim zboże, tyle że wyłącznie przy użyciu wspomnianego silnika gazowego. Pokazuje to, jak elastycznie dawni młynarze adaptowali swoje warsztaty pracy do zmieniających się realiów technologicznych.

Co stało się z budynkiem po zaprzestaniu produkcji młynarskiej?

Od 1937 roku wieża zaczęła pełnić zupełnie inne funkcje. Najpierw zaadaptowano ją na schronisko młodzieżowe, później mieściła się w niej działalność gastronomiczna, aż ostatecznie budynek przekształcono w prywatny dom mieszkalny — i tę funkcję pełni do dzisiaj. Taka wielokrotna zmiana przeznaczenia jest typowym losem historycznych młynów w Belgii, z których wiele przetrwało właśnie dzięki adaptacji na cele mieszkalne lub usługowe, gdy przemysłowe młynarstwo straciło ekonomiczne uzasadnienie.

W 2003 roku przeprowadzono gruntowny remont budynku, dzięki któremu wieża zachowała się w dobrym stanie do dziś, mimo utraty oryginalnych elementów wiatrakowych.

Jak wygląda Ekstermolen obecnie?

Współcześnie Ekstermolen to stożkowata wieża z cegły, nakryta nietypowym, namiotowym dachem pokrytym łupkiem, z wbudowanym oknem dachowym doświetlającym wnętrze. Krzyż skrzydeł oraz mechanizm obrotowy czapy zostały usunięte, więc budynek nie przypomina już klasycznego wiatraka z ruchomymi elementami — pozostała jedynie charakterystyczna bryła wieży, która zdradza swoje młynarskie pochodzenie.

Najczęstsze pytania

Czy Ekstermolen można zwiedzać od środka? Budynek pełni funkcję prywatnego domu mieszkalnego, dlatego nie jest dostępny do zwiedzania wewnątrz — można go oglądać wyłącznie z zewnątrz.

Czy to nadal działający wiatrak? Nie. Oryginalne skrzydła i czapę zdemontowano w 1920 roku, a sam mechanizm młynarski zniknął wraz z kolejnymi przebudowami.

Gdzie dokładnie znajduje się Ekstermolen? We wsi Blanden, wchodzącej w skład gminy Oud-Heverlee, w prowincji Brabancja Flamandzka, niedaleko Lowanium.

Jaki to typ młyna? Murowany młyn wieżowy typu bovenkruier, czyli z obracaną wyłącznie górną częścią (czapą) niosącą skrzydła i mechanizm napędowy.