Cova des Fum

Cova des Fum to jaskinia krasowa wykuta w klifach La Mola na Formenterze, jednym z najbardziej niedostępnych i najmniej odwiedzanych zakątków wyspy. Znajduje się na północno-zachodnim zboczu klifów, pomiędzy Punta de sa Palmera a Punta del Torrent des Gat, około 75 metrów nad poziomem morza. To najważniejsza pod względem archeologicznym jaskinia całej Formentery, choć ze względu na trudny dostęp turyści rzadko docierają w jej okolice.

Jak powstała jaskinia?

Cova des Fum to jaskinia krasowa, wydrążona w wapiennym masywie budującym płaskowyż La Mola. Wnętrze tworzy system korytarzy o wyraźnych śladach erozji i osadzania materiału skalnego. Wejście jest częściowo zasłonięte przez bloki skalne, które odpadły ze stropu, a między nimi zachowały się fragmenty trzech dawnych murów obronnych. Główna komora ma dno pokryte warstwą piasku pochodzenia morskiego i wydmowego, której grubość zmienia się w zależności od miejsca.

Co znaleziono w środku?

Wykopaliska w Cova des Fum przyniosły jedne z najciekawszych znalezisk archeologicznych na Formenterze. Odkryto tam fragmenty ceramiki dzwonowatej (kultury pucharów dzwonowatych) z okresu eneolitu — znaleziska tego typu poza Majorką są na Balearach rzadkością. Z epoki brązu pochodzą grot strzały z zadziorami, kościane groty oraz fragment bransolety łuczniczej, a także gładkie naczynia ceramiczne z różnych okresów prehistorycznych. W komorach wnętrza natrafiono również na ludzkie szczątki, co wskazuje na funkcję grobową jaskini w epoce brązu. Z okresu średniowiecza (X–XIII wiek) pochodzi ceramika andaluzyjska — dzbany, naczynia szkliwione oraz lampki oliwne, świadczące o wykorzystywaniu jaskini przez muzułmańskich mieszkańców wyspy, prawdopodobnie jako ufortyfikowanego schronienia, na co wskazują pozostałości murów przy wejściu.

Skąd wzięła się nazwa i legenda o dymie?

Nazwa „Cova des Fum" oznacza dosłownie „Jaskinię Dymu". Wiąże się z nią lokalna legenda, według której w 1108 roku norweski książę Sigurd, płynący w stronę Ziemi Świętej, miał stoczyć w tym miejscu starcie z muzułmańskimi obrońcami wyspy i pokonać ich właśnie za pomocą dymu, wykurzając ich ze schronienia w jaskini. Choć wydarzenie ma charakter legendy, a nie potwierdzonego faktu historycznego, dobrze oddaje rangę tego miejsca jako punktu obronnego w czasach andaluzyjskich rządów na Pitiuzach.

Czy da się tam dotrzeć?

Dostęp do Cova des Fum jest trudny i to główny powód, dla którego jaskinia pozostaje mało znana wśród turystów. Od strony lądu prowadzi do niej kręta, stroma ścieżka schodząca po zboczu klifu, wymagająca dobrej kondycji i ostrożności. Alternatywą jest podejście od strony morza, również uznawane za wymagające. Ze względu na charakter terenu odwiedziny w tym miejscu polecane są raczej osobom przygotowanym do wędrówek po nierównym, klifowym terenie niż przypadkowym turystom.

Najczęstsze pytania

Czy Cova des Fum jest łatwo dostępna dla turystów? Nie. Brak wyznaczonego szlaku, a dojście wymaga zejścia stromą, krętą ścieżką po zboczu klifu La Mola lub trudnego podejścia od strony morza.

Co czyni tę jaskinię wyjątkową? Bogactwo znalezisk archeologicznych obejmujących ceramikę z epoki eneolitu, przedmioty z epoki brązu oraz średniowieczną ceramikę andaluzyjską — to najważniejsze stanowisko tego typu na Formenterze.

Skąd pochodzi nazwa jaskini? Od katalońskiego słowa „fum" (dym), związanego z lokalną legendą o starciu z 1108 roku, w którym dym miał odegrać decydującą rolę.

Czy w jaskini znaleziono ślady pochówków? Tak, w komorach wnętrza odkryto ludzkie szczątki wskazujące na wykorzystywanie jaskini jako miejsca pochówku w epoce brązu.