Cooperative Wine Cellar (Gandesa)

Cooperative Wine Cellar (Celler Cooperatiu de Gandesa) w Gandesie, stolicy katalońskiego regionu Terra Alta, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków architektury modernistycznej w Hiszpanii.

Kto i kiedy zbudował ten budynek?

Budowę winiarni ukończono w 1920 roku, a projekt powstał na zamówienie lokalnej spółdzielni rolniczej założonej rok wcześniej przez 48 rodzin winiarzy z Gandesy. Autorem projektu był Cèsar Martinell, architekt związany z kręgiem katalońskiego modernizmu, który czerpał inspiracje z rozwiązań stosowanych przez Antoniego Gaudíego. Martinell zaprojektował kilka podobnych spółdzielczych winiarni w regionie Terra Alta i Priorat, a bliźniaczy obiekt w pobliskim Pinell de Brai jest dziś równie chętnie odwiedzany przez turystów.

Dlaczego nazywa się „katedrą wina"?

Budynek zawdzięcza ten przydomek monumentalnej bryle i wnętrzu przypominającemu przestrzeń sakralną. Główna hala składa się z trzech równoległych, prostokątnych naw przekrytych charakterystycznym sklepieniem katalońskim (volta catalana), wykonanym z cegły układanej bez szalunku — techniką typową dla katalońskich budowli przemysłowych początku XX wieku. Wysokie, smukłe łuki, rytmicznie powtarzające się otwory okienne i surowa, ceglana faktura nadają wnętrzu efekt monumentalizmu, który krytycy i przewodnicy turystyczni porównują do gotyckich katedr — stąd określenie „katedra wina" używane wobec kilku podobnych spółdzielni z tego okresu.

Jakie znaczenie ma ten obiekt dziś?

Celler Cooperatiu de Gandesa figuruje na liście dóbr kultury o znaczeniu narodowym (Bé Cultural d'Interès Nacional) katalońskiego rządu, a w 2007 roku został wybrany jednym z Siedmiu Cudów Katalonii w plebiscycie zorganizowanym przez katalońskie media. To wyróżnienie ugruntowało jego pozycję jako symbolu architektury spółdzielczej regionu i przyciąga do Gandesy turystów zainteresowanych zarówno historią, jak i enoturystyką.

Czy nadal produkuje się tam wino?

Tak — spółdzielnia działa nieprzerwanie od stu kilku lat i obecnie zrzesza kilkudziesięciu winiarzy uprawiających winnice w Terra Alta. Region ten słynie z uprawy białej odmiany Garnacha (Garnatxa Blanca) — to właśnie tutaj i w okolicznych dolinach produkuje się znaczną część światowej produkcji tego szczepu. Oprócz Garnachy białej i czerwonej w miejscowych winnicach uprawia się także Macabeo oraz Carignan (Carinyena). Budynek pełni podwójną funkcję: wciąż służy do produkcji i magazynowania wina, a jednocześnie jest udostępniony do zwiedzania z przewodnikiem, zwykle połączonego z degustacją lokalnych win.

Co warto zobaczyć podczas wizyty?

Zwiedzanie zwykle obejmuje wnętrze głównej hali z charakterystycznymi łukami i sklepieniem, opowieść o historii spółdzielni oraz o roli architektury modernistycznej w rozwoju katalońskiego rolnictwa na początku XX wieku. Wielu zwiedzających łączy wizytę w Gandesie z odwiedzinami bliźniaczej winiarni w Pinell de Brai, oddalonej o kilkanaście kilometrów, by porównać oba dzieła Martinella. Terra Alta, region wciąż stosunkowo mało zatłoczony turystycznie, oferuje przy okazji krajobrazy suchych wzgórz porośniętych winoroślą i oliwkami, charakterystyczne dla południowej Katalonii.

Najczęstsze pytania

Kto zaprojektował Cooperative Wine Cellar w Gandesie? Budynek zaprojektował Cèsar Martinell, architekt katalońskiego modernizmu inspirowany twórczością Antoniego Gaudíego. Winiarnię ukończono w 1920 roku.

Dlaczego winiarnię nazywa się „katedrą wina"? Ze względu na monumentalną architekturę — trzy nawy przekryte sklepieniem katalońskim z cegły, o proporcjach i wysokości przywodzących na myśl wnętrza kościelne.

Czy budynek nadal jest czynną winiarnią? Tak, spółdzielnia założona w 1919 roku nadal produkuje wino, a obiekt można zwiedzać, zazwyczaj z degustacją miejscowych win.

Jakie wyróżnienia otrzymał ten obiekt? Jest wpisany na listę dóbr kultury o znaczeniu narodowym Katalonii oraz w 2007 roku został uznany jednym z Siedmiu Cudów Katalonii.