Church of Saint Giles in Prosiměřice

Kościół świętego Idziego w Prosiměřicach stoi w samym centrum tej południowomorawskiej wsi w powiecie Znojmo, na współrzędnych 48.902015, 16.193406. To niepozorna z zewnątrz, ale zaskakująco stara świątynia — jej korzenie sięgają czasów sprzed powstania pobliskiego Znojma jako miasta, a kolejne stulecia dopisywały do niej kolejne warstwy: romańską, gotycką, renesansową i wreszcie XIX-wieczną.

Kiedy powstał kościół i skąd wiadomo o jego wieku?

Najstarsza wzmianka o świątyni w Prosiměřicach pochodzi z 19 września 1226 roku — pojawia się w dokumencie fundacyjnym miasta Znojma wystawionym przez króla Przemysła Ottokara I. Sam kościół musiał jednak istnieć już wcześniej, bo badacze wskazują na romańskie początki budowli. W drugiej połowie XIII wieku został przebudowany w duchu wczesnogotyckim, a w pierwszej połowie XIV wieku swoją rozbudowę — w tym prezbiterium i przypory — sfinansował pobliski klasztor premonstratensów w Louce, który wówczas zarządzał parafią.

Jak zmieniała się architektura kościoła na przestrzeni wieków?

Kościół jest budowlą dwunawową z wczesnogotyckim jądrem, choć jego dzisiejszy wygląd to w dużej mierze efekt przebudowy z lat 80. XVI wieku. Wtedy właśnie sklepiono nawę główną, podwyższono mury i wieżę, a gotyckie okna zastąpiono łukowymi. Wcześniej, w 1543 roku, sklepienie otrzymała także nawa południowa. Ostatnią wyraźną zmianę sylwetki kościół zawdzięcza końcowi XIX wieku — po 1894 roku, według projektu architekta Leopolda Burgera, dobudowano cztery narożne wieżyczki, które nadały budowli charakterystyczny, niemal zamkowy rys.

Co wydarzyło się z kościołem podczas wojny trzydziestoletniej?

Rok 1620 zapisał się w historii świątyni najboleśniej — kościół został wówczas spalony i splądrowany w zawierusze wojny trzydziestoletniej. Odbudowa trwała dziesięciolecia: dopiero w 1657 roku budynek został ponownie konsekrowany, wyposażony w trzy ołtarze i chrzcielnicę, które w dużej mierze przetrwały do dziś.

Co ciekawego kryje wnętrze kościoła?

Wnętrze skrywa ślady kilku epok naraz. W 1977 roku, podczas prac konserwatorskich, odkryto pod wieżą zamurowane gotyckie okno oraz fragmenty malowideł ściennych datowanych na XIV–XV wiek — cenne świadectwo pierwotnego, średniowiecznego wystroju świątyni. W latach 70. XX wieku kościół przeszedł również gruntowną konserwację, podczas której odnowiono malowidła i wprowadzono instalację elektryczną, a w 1974 roku wnętrze wzbogaciła rzeźba Piety. Ostatnia kompleksowa renowacja całej budowli miała miejsce w 1995 roku. Na wieży od 2008 roku wiszą trzy nowe dzwony, którym nadano imiona Bohumil, František i Josef — nawiązujące do dzwonów utraconych w poprzednich stuleciach.

Czy kościół jest chroniony jako zabytek?

Tak, kościół świętego Idziego figuruje w rejestrze zabytków kulturalnych Republiki Czeskiej. Jego wartość wynika właśnie z tego, jak czytelnie w jednej bryle nakładają się na siebie kolejne epoki architektoniczne — od romańskiego rdzenia, przez gotyckie i renesansowe przebudowy, po neogotyckie dodatki sprzed ponad stu lat.

Najczęstsze pytania

Komu poświęcony jest kościół w Prosiměřicach? Świątynia nosi wezwanie świętego Idziego (czes. svatý Jiljí).

Jak stary jest kościół? Pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1226 roku, ale badacze wskazują na wcześniejsze, romańskie początki budowli.

Co stało się z kościołem podczas wojny trzydziestoletniej? W 1620 roku został spalony i splądrowany; ponownie poświęcono go dopiero w 1657 roku.

Skąd wzięły się cztery narożne wieżyczki? Dobudowano je po 1894 roku według projektu architekta Leopolda Burgera.

Czy w kościele zachowały się średniowieczne malowidła? Tak, fragmenty malowideł z XIV–XV wieku odkryto w 1977 roku wraz z zamurowanym gotyckim oknem pod wieżą.