Castle of Marutegi

Castillo de Marutegi to średniowieczna twierdza górska wznosząca się nad miejscowością Araia, w gminie Asparrena, w prowincji Álava w Kraju Basków. Ruiny stoją na skalistym grzbiecie pasma Sierra de Altzania, na wysokości około 860–870 m n.p.m., niecałe dwa kilometry na północny zachód od wsi.

Gdzie dokładnie stoi zamek i dlaczego wybrano to miejsce?

Szczyt, na którym wzniesiono fortecę, panuje nad wschodnią częścią Llanady Alawskiej oraz nad wejściem na terytorium Nawarry przez przełęcz San Adrián i korytarz Arakil/Burunda. Z tego punktu obserwacyjnego kontrolowano dawny szlak prowadzący od przełęczy San Adrián przez Araię w stronę Salvatierra/Agurain, a więc jedno z ważniejszych połączeń między Álavą a Gipuzkoą. Lokalizacja nie była przypadkowa — twierdza pełniła funkcję strażnicy granicznej między królestwami Nawarry i Kastylii.

Kiedy powstał zamek?

Tradycja łączy założenie fortecy z VIII wiekiem i postacią króla Nawarry García Iñigueza. Badania archeologiczne prowadzone przez baskijski Centro de Patrimonio Cultural Vasco (czerwiec 2020, pod kierunkiem José Luisa Solauna Bustinzy i Ángela Martíneza) wskazują jednak, że mury, które przetrwały do dziś, wzniesiono między drugą połową XII a pierwszą połową XIII wieku. Badacze wyróżnili cztery fazy budowy i użytkowania obiektu. Pierwsza pisemna wzmianka o twierdzy pochodzi z 1362 roku, a w dokumentach dotyczących rozgraniczenia gruntów między Araią a Zalduendo określano ją mianem „castillo de Araya". Zamek przebudowywano jeszcze w XIII–XV wieku, po czym opuszczono go pod koniec XV lub na początku XVI wieku, a niedługo potem uległ zniszczeniu.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Najlepiej zachowanym elementem jest wieża o planie zbliżonym do litery D, o wymiarach około 10,5 na 9 metrów — jej zachodnia ściana miejscami wznosi się na wysokość 7 metrów. Mury wieży są grube: od 2,7 metra po stronie wschodniej do 0,65 metra w górnej partii ściany zachodniej. Poniżej wieży rozciąga się dolny obwód obronny o długości około 31 i głębokości 12 metrów, otoczony murem grubości 1,5 metra, w którym mieściła się strażnica z pomieszczeniami pomocniczymi. Wejście na górną platformę prowadzi wąskim przejściem od strony południowej, a ostatnie 50 metrów podejścia jest strome i wymaga ostrożności. Wieki grabieży kamienia po opuszczeniu twierdzy mocno przetrzebiły dolne partie muru, przez co dziś ruiny mają charakter szczątkowy poza samą wieżą.

Jak dotrzeć na miejsce?

Wyjście na zamek zaczyna się w Araia, przy dawnej fabryce Ajuria, gdzie można zostawić samochód. Stamtąd prowadzi oznakowany szlak pieszy, który po niedługim odcinku wyprowadza pod skałę z ruinami — sam podest wieży jest już bardziej wymagającym podejściem niż reszta trasy. Marutegi to jeden z niewielu zachowanych średniowiecznych zamków w Kraju Basków, obok Castillo de Portilla, dlatego cieszy się zainteresowaniem miłośników historii i górskich wędrówek. Od lipca 2021 roku obiekt objęty jest ochroną Rządu Baskijskiego jako strefa archeologiczna o szczególnej ochronie, a mieszkańcy Araii co roku we wrześniu organizują „Día del Castillo de Marutegi" — wspólne wyjście do ruin połączone z prelekcją i muzyką.

Najczęstsze pytania

Jak wysoko leży zamek Marutegi? Ruiny znajdują się na wysokości około 860–870 metrów nad poziomem morza, na grzbiecie Sierra de Altzania.

Ile trwa dojście z Araia? Trasa startuje przy dawnej fabryce Ajuria i prowadzi krótkim, oznakowanym szlakiem; ostatni odcinek pod samą wieżą jest stromy i wymaga uwagi.

Czy zamek jest oficjalnie chroniony? Tak — od lipca 2021 roku Rząd Baskijski uznaje go za strefę archeologiczną objętą szczególną ochroną.

Co zostało z pierwotnej budowli? Przede wszystkim wieża o planie zbliżonym do litery D oraz fragmenty dolnego muru obronnego; reszta uległa zniszczeniu po opuszczeniu zamku.