Zamek Čechy pod Kosířem

Zamek Čechy pod Kosířem to klasycystyczna rezydencja leżąca u podnóża wzgórza Kosíř na Hanej, w kraju ołomunieckim, otoczona jednym z najcenniejszych historycznych parków krajobrazowych na Morawach. Miejsce znane jest przede wszystkim z dwóch rzeczy: rodu Silva-Tarouca, który kształtował je przez ponad półtora wieku, oraz malarza Josefa Mánesa, który spędzał tu kolejne lata swojego życia i tworzył jedne z najważniejszych dzieł czeskiego malarstwa XIX wieku.

Jak zaczęła się historia tego miejsca?

Pierwsze ślady osadnictwa obronnego sięgają połowy XIV wieku, gdy w tym miejscu stała gotycka warownia wodna, otoczona dwoma stawami. Obiekt ten zniknął w XV wieku, a na jego miejscu w drugiej połowie XVI wieku powstała nowa, renesansowa siedziba. Na przełomie XVII i XVIII wieku dobra należały do rodu Liechtensteinów, którzy przebudowali ją na czteroskrzydłowy barokowy zamek — to właśnie ten układ stał się bazą dla dalszych przekształceń.

Skąd wzięła się rodzina Silva-Tarouca?

W 1768 roku majątek nabył hrabia Emanuel Telez da Silva de Menezes e Castro Tarouca, potomek portugalskiego rodu, którego ojciec był wysłannikiem Portugalii na dworze wiedeńskim. Sam hrabia należał do ścisłego grona doradców Marii Teresy. Rodzina Silva-Tarouca, znana z zamiłowania do ogrodnictwa i sztuki krajobrazowej (to właśnie z niej wywodzi się twórca słynnego parku w Průhonicach), pozostała właścicielem Čech pod Kosířem aż do końca II wojny światowej. To pod jej rządami, w latach 1839–1846, zamek zyskał obecny, klasycystyczny wygląd w stylu tzw. zmodernizowanego włoskiego.

Dlaczego to miejsce kojarzy się z Josefem Mánesem?

August Alexander Silva-Tarouca, który przejął majątek w 1846 roku, był bliskim przyjacielem i mecenasem malarza Josefa Mánesa. Artysta odwiedzał zamek regularnie w latach 1849–1871, czerpiąc stąd inspirację do ponad stu prac, w tym takich obrazów jak „Líbánky na Hané", „Ukolébavka" czy cyklu „Život na panském sídle". To właśnie tutaj, w klasycystycznym pawilonie wybudowanym w latach 1840–1843, mieściła się jego pracownia — dziś budynek nosi imię malarza. Mánes zaprojektował też dekorację pseudogotyckiej oranżerii z 1853 roku. We wnętrzach zamku znajduje się dziś największa udostępniona publicznie kolekcja jego obrazów w Czechach, a salę pamięci malarza otwarto już w 1957 roku, mimo że zamek pełnił wtedy zupełnie inną funkcję.

Co przetrwało z parku i jak powstawał?

Zamkowy park o powierzchni 21,5 hektara rozwijał się etapami przez kilka stuleci — od renesansowych fortyfikacji, przez barokowe założenie ogrodowe z początku XVIII wieku, po romantyczną przebudowę krajobrazową w latach 1809–1872. W ostatniej fazie, między 1872 a 1936 rokiem, park wzbogacono o rośliny sprowadzane z ogrodu dendrologicznego w Průhonicach, głównie iglaki i gatunki egzotyczne z Azji i Ameryki. Dziś w parku można zobaczyć dwa stawy, pseudogotycką Czerwoną Wieżę pełniącą funkcję punktu widokowego, oraz wspomniany Pawilon Mánesa.

Co działo się z zamkiem w XX wieku i jak wygląda dziś?

Po 1949 roku majątek rodu Silva-Tarouca został znacjonalizowany przez państwo czechosłowackie. W latach 1953–2005 w budynku funkcjonował dom dziecka. Od 2008 roku właścicielem zamku i parku jest kraj ołomuniecki, a zarządzanie powierzono Muzeum Regionalnemu w Ołomuńcu. Po latach stopniowej rekonstrukcji zamek otwarto dla zwiedzających 2 kwietnia 2016 roku. Obecnie można tu zwiedzać wnętrza z kolekcją Mánesa, spacerować po parku oraz oglądać czasowe wystawy, w tym poświęcone twórczości filmowej Jana i Zdeňka Svěráków.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się zamek Čechy pod Kosířem? U podnóża wzgórza Kosíř, we wsi Čechy pod Kosířem w kraju ołomunieckim, niedaleko Prostějova.

Kto był właścicielem zamku najdłużej? Ród Silva-Tarouca, portugalskiego pochodzenia, władał majątkiem od 1768 roku aż do nacjonalizacji w 1949 roku.

Jaki związek ma zamek z Josefem Mánesem? Malarz był bliskim przyjacielem rodziny i wielokrotnie gościł w zamku w latach 1849–1871, tworząc tu ponad sto prac; dziś mieści się tu największa publicznie dostępna kolekcja jego obrazów w Czechach.

Od kiedy zamek jest dostępny dla zwiedzających? Po rekonstrukcji zamek otwarto dla publiczności 2 kwietnia 2016 roku.

Co warto zobaczyć w otaczającym parku? Dwa stawy, pseudogotycką Czerwoną Wieżę oraz klasycystyczny Pawilon Mánesa, a także kolekcję drzew sprowadzonych między innymi z ogrodu w Průhonicach.