Castillo de Valencia de Don Juan

Castillo de Valencia de Don Juan to gotycko-obronna twierdza stojąca nad brzegiem rzeki Esla, w miasteczku Valencia de Don Juan w prowincji León, w regionie Kastylia i León. Zamek, nazywany też Castillo de Coyanza, uchodzi za jeden z ważniejszych punktów odniesienia dla architektury gotycko-militarnej na Półwyspie Iberyjskim.

Skąd wzięła się ta twierdza?

Wzgórze, na którym stoi zamek, było zasiedlone na długo przed budową obecnej budowli. Archeolodzy potwierdzili tu ślady osadnictwa z epoki brązu, epoki żelaza oraz czasów rzymskich — obecny zamek jest już czwartą znaną konstrukcją obronną w tym miejscu. Budowę właściwego zamku zlecił pod koniec XIV wieku infant Don Juan Portugalski. Prace kontynuowała Maria Portugalska, która odziedziczyła władztwo nad Valencia de Campos, wraz z mężem Martínem Vázquezem de Acuña. Kształt, jaki dziś podziwiają turyści, zawdzięcza jednak głównie Juanowi de Acuña y Portugal — trzeciemu hrabiemu i drugiemu księciu Valencia de Don Juan — oraz jego żonie Teresie Enríquez. Mury wzniesiono z kamienia, cegły oraz ubijanej ziemi (tapial), co jest typowe dla kastylijskiej architektury obronnej tamtego okresu.

Burzliwa historia i czas zapomnienia

Zamek nie ominęły dramatyczne wydarzenia. W 1475 roku, podczas wojny o sukcesję kastylijską, twierdza została oblężona, a Juan de Acuña y Portugal zginął, zrzucony z jednego z zamkowych okien. W połowie XVI wieku budowla została opuszczona, a w XVII wieku postępowała jej degradacja — zniknęły drewniane stropy, sklepienia i dachy, a wraz z nimi mudejarskie zdobienia gipsowe (yeserías), które niegdyś zdobiły wnętrza murów.

Co zobaczysz dzisiaj?

Mimo wielowiekowego niszczenia zamek przetrwał w formie pozwalającej odtworzyć jego dawny układ: potężną wieżę hołdowniczą (torre del homenaje), fragmenty murów obronnych oraz łuk drugiej bramy wjazdowej. Renowacje prowadzone od połowy XX wieku — w latach 1950–1955, 1980, 1987–1988 oraz 2004–2005 — pozwoliły częściowo odbudować wieżę, skonsolidować i oczyścić mury, przeprowadzić wykopaliska archeologiczne oraz stworzyć kładkę dla zwiedzających. W 2008 roku wewnątrz wieży hołdowniczej otwarto Museo del Castillo de Valencia de Don Juan — nowoczesną konstrukcję ze szkła, żelaza i drewna, prezentującą historię zamku i regionu.

Jak dotrzeć?

Valencia de Don Juan leży około pół godziny jazdy samochodem na południe od Léon, przy drodze prowadzącej wzdłuż doliny rzeki Esla. Do miasteczka można dojechać także autobusem regionalnym z Léon. Sam zamek znajduje się na skraju historycznej części miasta, w pobliżu rzeki, i jest dobrze widoczny już z daleka dzięki charakterystycznej sylwetce wieży.

Kiedy przyjechać?

Najlepszą porą na zwiedzanie są wiosna i wczesna jesień, kiedy temperatury w Kastylii są łagodniejsze niż w pełni lata. Warto zaplanować wizytę na porę dzienną, gdy czynne jest muzeum w wieży — przed wyjazdem dobrze sprawdzić aktualne godziny otwarcia, ponieważ mogą się zmieniać sezonowo.

Najczęstsze pytania

Czy zamek można zwiedzać w środku? Tak — wewnątrz wieży hołdowniczej działa muzeum poświęcone historii zamku, prezentujące m.in. wyniki prac archeologicznych prowadzonych na tym terenie.

Dlaczego zamek nazywa się też Castillo de Coyanza? To nawiązanie do dawnej nazwy miejscowości — Valencia de Don Juan przez wieki nosiła również nazwę Coyanza.

Jak długo trwał najważniejszy etap budowy zamku? Budowę rozpoczęto pod koniec XIV wieku z inicjatywy infanta Don Juana Portugalskiego, a kontynuowali ją kolejni właściciele rodu Acuña przez kilka dziesięcioleci, nadając twierdzy ostateczny kształt.

Co stało się z zamkiem po opuszczeniu? Od połowy XVI wieku popadał w ruinę — zniknęły dachy, stropy i zdobienia wnętrz — a odbudowa i zabezpieczenie murów trwały etapami od lat 50. XX wieku aż po pierwszą dekadę XXI wieku.