castell d'Espasens

Castell d'Espasens to średniowieczna warownia w przysiółku Espasens, należącym do gminy Fontcoberta, w komarce Pla de l'Estany, w prowincji Girona. Stoi na niewielkim wzniesieniu, na wysokości około 181 m n.p.m., tuż obok kościoła Santa Caterina d'Espasens, z którym tworzy jeden z ciekawszych punktów na mapie zabytków tej części Katalonii.

Gdzie leży zamek d'Espasens?

Espasens to niewielki przysiółek na terenie gminy Fontcoberta, kilka kilometrów od jej centrum. Okolica ma charakter typowo wiejski — pola uprawne, łagodne wzniesienia i rozproszone gospodarstwa. Zamek zajmuje jedno z takich wzniesień, co dawało niegdyś jego mieszkańcom możliwość obserwowania okolicznej drogi i pól.

Skąd wziął się ten zamek i ród d'Espasens?

Początków osadnictwa w tym miejscu szuka się już w X wieku, choć budowla, którą oglądają dziś odwiedzający, to raczej pozostałości warownego domu (tzw. casa forta) wzniesionego w XIV lub XV wieku, najpewniej na miejscu wcześniejszej siedziby. Nazwa miejsca na trwałe zrosła się z rodem d'Espasens, poświadczonym w źródłach średniowiecznych przez kilka stuleci. Wśród udokumentowanych postaci wymienia się Berenguera d'Espasens jako pana miejscowości w 1332 roku oraz Ramona d'Espasens, który w 1363 roku dzierżył zamek i miał prawo do jednej trzeciej dziesięciny z parafii Ollers.

Co się z nim działo w kolejnych wiekach?

Kolejny Berenguer d'Espasens władał majątkiem w latach 1432–1444 i był ostatnim przedstawicielem rodu noszącym to nazwisko. W 1480 roku dobra przeszły w ręce Guillema Arnaua de Palol, a rodzina Palol zachowała je przez kolejne pokolenia. Co ciekawe, jeszcze w 1903 roku w Espasens mieszkał człowiek noszący nazwisko Ramon d'Espasens — co pokazuje, jak długo pamięć o dawnym rodzie utrzymywała się w tej okolicy, mimo że sama rodzina dawno straciła tu majątek.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Z dawnej budowli zachowały się skromne, ale czytelne ślady. Teren został oczyszczony z ziemi i gruzu, dzięki czemu widoczny jest zarys prostokątnego pomieszczenia po wschodniej stronie, pierwotnie przykrytego dwoma sklepieniami łukowymi. Mury obwodowe zachowały się na wysokości około metra, a ich grubość waha się od 70 do 100 centymetrów. W terenie widać też fosę, która najprawdopodobniej otaczała niegdyś całą warownię. Sama skala pozostałości wskazuje, że nigdy nie był to duży zamek, lecz raczej obronny dom rodowy niż rozbudowana forteca.

Ruiny są wpisane do katalońskiego rejestru dziedzictwa architektonicznego pod numerem MPE-3010, choć same w sobie nie mają dziś formalnego statusu ochrony. Miejsce jest łatwo dostępne dla odwiedzających, a bliskość kościoła Santa Caterina sprawia, że warto połączyć oba punkty w jednym spacerze po okolicy.

Najczęstsze pytania

Czy zamek d'Espasens można zwiedzać? Tak, teren pozostałości jest ogólnodostępny i nie wymaga wcześniejszej rezerwacji ani opłat.

Ile lat liczy sobie ta budowla? Najstarsze ślady osadnictwa w tym miejscu sięgają X wieku, natomiast zachowane dziś mury pochodzą z warownego domu wzniesionego w XIV lub XV wieku.

Czy warto połączyć wizytę z innymi atrakcjami w Fontcobercie? Zdecydowanie — sąsiedni kościół Santa Caterina d'Espasens stoi dosłownie kilka kroków od ruin zamku, a sama gmina Fontcoberta oferuje kilka innych punktów widokowych na wiejski krajobraz Pla de l'Estany.

Czy da się jeszcze rozpoznać dawny układ zamku? Tylko częściowo. Widoczne są zarys jednego pomieszczenia, fragmenty murów obwodowych oraz fosa, ale ze względu na niewielkie rozmiary i stan zachowania trudno mówić o pełnej rekonstrukcji pierwotnego układu budowli.