Casa Amarilla, Puerto de la Cruz

Casa Amarilla to XIX-wieczny, dwukondygnacyjny dom wiejski w Puerto de la Cruz na Teneryfie, znany przede wszystkim jako siedziba pierwszej na świecie stacji badawczej poświęconej naukowemu obserwowaniu małp człekokształtnych. Budynek nosi status Bien de Interés Cultural (dobro kultury) w kategorii Miejsce Historyczne, przyznany dekretem rządu Wysp Kanaryjskich w maju 2005 roku.

Dlaczego to miejsce jest ważne dla nauki?

Między 1913 a 1918 rokiem w Casa Amarilla działała Stacja Antropoidów Teneryfy (niem. Anthropoidenstation), powołana z inicjatywy Pruskiej Akademii Nauk w Berlinie. Wybór Teneryfy nie był przypadkowy — bliskość Afryki ułatwiała sprowadzanie zwierząt, łagodny klimat wyspy sprzyjał utrzymywaniu szympansów, a dogodne połączenia morskie i lądowe ułatwiały pracę niemieckim naukowcom docierającym na miejsce.

Kto prowadził badania w Casa Amarilla?

Placówką kierował przede wszystkim niemiecki psycholog Wolfgang Köhler, jedna z czołowych postaci psychologii postaci (Gestalt). To właśnie w murach tego domu powstawały obserwacje i notatki, które złożyły się później na jego przełomowe dzieło "Inteligencja szympansów" (niem. "Intelligenzprüfungen an Menschenaffen"). Praca ta na trwałe wpisała się w historię nauki XX wieku, wywierając wpływ nie tylko na psychologię, ale też na filozofię, antropologię, prymatologię i etologię.

Na czym polegały eksperymenty?

Köhler badał zdolności poznawcze szympansów, koncentrując się na tym, jak zwierzęta rozwiązują problemy wymagające wglądu — na przykład używanie patyków do zdobycia bananów zawieszonych poza zasięgiem lub układanie skrzyń w celu wspięcia się po nagrodę. Wyniki tych obserwacji podważyły ówczesne, czysto behawiorystyczne rozumienie uczenia się zwierząt, wprowadzając pojęcie nagłego zrozumienia (tzw. "aha moment") jako odrębnego mechanizmu poznawczego.

Jaki jest stan Casa Amarilla dzisiaj?

Mimo formalnego statusu ochrony przyznanego w 2005 roku, budynek od dekad popada w ruinę. Casa Amarilla figuruje na Czerwonej Liście Dziedzictwa (Lista Roja del Patrimonio) prowadzonej przez organizację Hispania Nostra, która gromadzi obiekty zagrożone zniszczeniem z powodu zaniedbania, braku funduszy na renowację lub sporów o własność. Lokalni dziennikarze i historycy od lat alarmują, że dom o tak wyjątkowym znaczeniu naukowym niszczeje, mimo publicznego zainteresowania jego losem.

Czy Casa Amarilla jest dostępna do zwiedzania?

Obecnie budynek znajduje się w stanie ruiny i nie pełni funkcji muzealnej ani turystycznej — pozostaje głównie obiektem zainteresowania osób śledzących historię nauki oraz lokalnych inicjatyw na rzecz ratowania dziedzictwa Puerto de la Cruz. Sama lokalizacja, w otoczeniu typowej dla miasta zabudowy nadmorskiej, pozwala jednak zobaczyć z zewnątrz charakterystyczną XIX-wieczną architekturę.

Najczęstsze pytania

Czym była Stacja Antropoidów Teneryfy? To pierwsza na świecie stacja badawcza poświęcona systematycznym badaniom nad inteligencją małp człekokształtnych, działająca w Casa Amarilla w latach 1913–1918 z inicjatywy Pruskiej Akademii Nauk.

Kto badał szympansy w Casa Amarilla? Głównym badaczem był Wolfgang Köhler, niemiecki psycholog i jeden z twórców psychologii Gestalt, autor książki "Inteligencja szympansów".

Czy Casa Amarilla ma status zabytku? Tak, od maja 2005 roku posiada status Bien de Interés Cultural w kategorii Miejsce Historyczne, nadany przez rząd Wysp Kanaryjskich.

W jakim stanie jest budynek obecnie? Casa Amarilla znajduje się w stanie zaawansowanej ruiny i figuruje na Czerwonej Liście Dziedzictwa Hispania Nostra jako obiekt zagrożony zniszczeniem.