Carrières des Brillants

Carrières des Brillants to sieć dawnych podziemnych kamieniołomów kredy, wydrążonych we wzgórzu Brillants na styku trzech gmin departamentu Hauts-de-Seine: Issy-les-Moulineaux, Meudon i Clamart, tuż na zachód od Paryża. To jeden z najlepiej zachowanych fragmentów dawnego zaplecza surowcowego stolicy — miejsce ważne dla historii przemysłu, geologii i dziś także przedmiot głośnego sporu o ochronę dziedzictwa.

Czym właściwie jest ten kamieniołom?

W przeciwieństwie do znanych kamieniołomów wapienia pod lewym brzegiem Paryża, Brillants to wyrobisko kredy — surowca znanego jako „biel meudońska" (blanc de Meudon). Główna część systemu bywa też nazywana kamieniołomem Arnaudet, od ulicy Docteur-Arnaudet w Meudon, gdzie znajduje się jedno z wejść. Pod wzgórzem, na kilku poziomach, ciągnie się gęsta sieć korytarzy i komór wspartych na potężnych filarach kredowych.

Jak długo trwała eksploatacja i do czego służyła kreda?

Wydobycie na tym konkretnym stanowisku ruszyło na większą skalę w 1872 roku i trwało przez kilkadziesiąt lat. Miękka, biała kreda z Meudon miała szerokie zastosowanie przemysłowe: służyła do produkcji kitów i szpachli, jako pigment w farbach, do polerowania srebra, do odlewania form rzeźbiarskich oraz jako surowiec na kredę szkolną do tablic. Popyt na ten materiał sprawił, że wzgórze drążono etapami przez dziesięciolecia, zanim eksploatację zakończono.

Co kryje się pod ziemią?

Pod wzgórzem Brillants biegnie około ośmiu kilometrów galerii. Korytarze mają od 3 do 15 metrów wysokości i 3–4 metry szerokości, a rozłożone są na czterech-pięciu poziomach, z których trzy pozostają dostępne do dziś. Przestrzenie wspierają masywne filary kredowe pozostawione podczas wydobycia — charakterystyczny element architektury dawnych kamieniołomów tego typu. Kamieniołom stanowi część znacznie większego systemu dawnych wyrobisk, które ciągną się pod kilkoma gminami Hauts-de-Seine (Issy-les-Moulineaux, Sèvres, Meudon, Clamart), obejmując łącznie kilkadziesiąt hektarów podziemi — regionalnego odpowiednika sieci kamieniołomów znanej z lewego brzegu Paryża, choć wykutego w innej skale.

Dlaczego miejsce jest chronione i skąd wzięło się skojarzenie z Rodinem?

Kamieniołom Arnaudet został wpisany do rejestru zabytków dekretem z 7 marca 1986 roku jako stanowisko o wartości naukowej i artystycznej. Samo wzgórze bywa nieformalnie nazywane „wzgórzem Rodina" — rzeźbiarz Auguste Rodin spędził tu ostatnie lata życia w swojej posiadłości Villa des Brillants w sąsiedztwie kamieniołomu, co dodatkowo wiąże to miejsce z historią sztuki, choć sama willa i kamieniołom to odrębne obiekty.

Współczesny spór: zasypanie kamieniołomu

Od kilku lat wokół Carrières des Brillants toczy się spór o ich przyszłość. Władze lokalne uzyskały zgodę na częściowe zasypanie wyrobisk ziemią pochodzącą z wykopów pod budowę linii metra Grand Paris Express. Decyzję zaskarżyły środowiska naukowe, grotołazi, mieszkańcy oraz organizacje ochrony dziedzictwa i środowiska, obawiając się bezpowrotnej utraty części systemu. W październiku 2020 roku sąd administracyjny w Cergy-Pontoise unieważnił zezwolenie na prace, jednak w lipcu 2021 roku gmina i ministerstwo środowiska wygrały w instancji odwoławczej. Prace zasypowe ruszyły w czerwcu 2022 roku, mimo toczącego się jeszcze postępowania kasacyjnego.

Najczęstsze pytania

Czy Carrières des Brillants są otwarte dla zwiedzających? Kamieniołom nie jest ogólnodostępną atrakcją turystyczną — to chroniony obiekt zabytkowy, a wejście na teren podlega ograniczeniom bezpieczeństwa i ochrony dziedzictwa.

Czym różni się ten kamieniołom od katakumb paryskich? Katakumby pod lewym brzegiem Paryża powstały w skale wapiennej, natomiast Brillants to wyrobisko kredowe — inny surowiec, inna historia eksploatacji, choć obie sieci należą do szerszej tradycji podziemnego górnictwa regionu paryskiego.

Dlaczego to miejsce jest dziś w centrum sporu? Ponieważ część galerii ma zostać trwale zasypana ziemią z budowy metra, co grozi zniszczeniem fragmentu unikalnego, ponaddwustuletniego dziedzictwa przemysłowego i naukowego regionu.

Skąd nazwa „Brillants"? Nazwa pochodzi od wzgórza, na którym leży kamieniołom — tego samego, na którym rzeźbiarz Auguste Rodin miał swoją posiadłość Villa des Brillants.