Banmolen

Banmolen to zabytkowy młyn wodny nad rzeką Kleine Nete, w pobliżu miejscowości Grobbendonk w prowincji Antwerpia w Belgii. Stoi przy zbiegu Kleine Nete i rzeczki Aa, przy Watermolenweg 1, i jest uznawany za jeden z najładniejszych młynów podsiębiernych regionu Kempen. Nazywany bywa też Molen van Hool, od nazwiska rodziny, która nim niegdyś zarządzała.

Jak stara jest historia tego miejsca?

Ślady młyna w tym miejscu sięgają czasów sprzed roku 1100 — to właśnie tutaj, nad brzegiem Kleine Nete, powstała pierwsza konstrukcja wykorzystująca siłę wody do mielenia zboża. Zachowany dokument z marca 1254 roku rozstrzygał spór o prawa własności do młyna, co pokazuje, jak duże znaczenie gospodarcze miał już w średniowieczu. Budowla nie miała jednak spokojnej historii: w 1268 roku spłonęła, ale została odbudowana, a w 1579 roku została ponownie zniszczona i odtworzona. Z tego okresu odbudowy pochodzi budynek dawnego młyna olejowego, stojący na prawym brzegu rzeki.

Co oznacza nazwa „banmolen"?

Nazwa młyna nie jest przypadkowa. Banmolen to określenie młyna przymusowego — obiektu, do którego wszyscy mieszkańcy danej włości byli zobowiązani przynosić swoje zboże do zmielenia. Był to typowy element średniowiecznego i wczesnonowożytnego systemu feudalnego, w którym pan lenny czerpał dochody z monopolu na usługi młynarskie na swoim terytorium. Grobbendonk nie było tu wyjątkiem — miejscowy banmolen przez wieki pozostawał centralnym punktem gospodarki rolnej regionu.

Do czego służył młyn na przestrzeni wieków?

Banmolen pełnił kilka funkcji jednocześnie. Przede wszystkim był młynem zbożowym (korenmolen), ale przez pewien czas działał też jako młyn olejowy (oliemolen) — tłoczono w nim olej z nasion oleistych. Między rokiem 1620 a końcem XVII wieku w budynku młyna olejowego zainstalowano dodatkowo urządzenia folusznicze (volmolen), służące do spilśniania i zagęszczania tkanin wełnianych. Taka wielofunkcyjność była charakterystyczna dla ważnych młynów wodnych tamtej epoki, które musiały maksymalnie wykorzystywać dostępną energię wodną.

Jak młyn przetrwał burzliwe czasy?

Rok 1795 był dla Grobbendonk dramatyczny — wojska francuskie podpaliły wówczas pobliski zamek Kasteel Grobbendonk. Banmolen, będący własnością panów Grobbendonk, ocalał jednak z tej pożogi, co pozwoliło mu funkcjonować nieprzerwanie przez kolejne dziesięciolecia. W 1870 roku młyn dysponował trzema kołami wodnymi: jednym napędzającym młyn olejowy i dwoma obsługującymi część zbożową. Taki układ techniczny świadczy o skali i znaczeniu obiektu w XIX-wiecznej gospodarce lokalnej.

Czy młyn wciąż działa?

Tak — Banmolen należy do nielicznych historycznych młynów wodnych w Belgii, które nadal codziennie mielą zboże, wykorzystując do tego energię wody z Kleine Nete. To sprawia, że jest to nie tylko zabytek architektury przemysłowej, lecz także żywy przykład technologii sprzed kilkuset lat, działającej w praktycznie niezmienionej formie.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Banmolen? Przy Watermolenweg 1, na skraju Grobbendonk, przy zbiegu rzek Kleine Nete i Aa, w prowincji Antwerpia w Belgii.

Skąd wzięła się nazwa Banmolen? Od terminu „banmolen" oznaczającego młyn przymusowy, do którego korzystania zobowiązani byli wszyscy mieszkańcy danej włości feudalnej.

Jak stary jest ten młyn? Pierwsza konstrukcja w tym miejscu istniała już przed rokiem 1100, choć obecny budynek pochodzi z odbudowy po zniszczeniach z 1579 roku.

Czy młyn nadal miele zboże? Tak, Banmolen jest wciąż czynny i codziennie miele przy użyciu napędu wodnego.