Arab Baths of Girona

Łaźnie Arabskie w Gironie (kat. Banys Àrabs) to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych kompleksów kąpielowych na Półwyspie Iberyjskim, znajdujący się w zabytkowej dzielnicy Barri Vell, niedaleko klasztoru Sant Pere de Galligants nad rzeką Galligants.

Skąd wzięła się nazwa, skoro to nie budowla arabska?

Wbrew nazwie, łaźnie nie zostały wzniesione przez Maurów. Pierwsza wzmianka o publicznych kąpielach w Gironie pochodzi z 1194 roku, a sam budynek powstał w stylu romańskim za panowania Alfonsa I. Nazwa „arabskie" przylgnęła do obiektu, ponieważ jego twórcy czerpali inspirację z trzech tradycji naraz: rzymskiego inżynierstwa łaźniowego, muzułmańskiego wzornictwa hammamów oraz żydowskich mykw rytualnych. To połączenie sprawiło, że budowla przez wieki kojarzona była z architekturą islamską, mimo chrześcijańskiego pochodzenia.

Jak wyglądała historia budynku po jego powstaniu?

Losy łaźni nie były spokojne. W 1285 roku kompleks został częściowo zniszczony podczas oblężenia Girony przez wojska Filipa III Śmiałego, króla Francji. Odbudowę przeprowadzono dopiero w 1294 roku — pracami kierował mistrz budowlany Ramon Taialà, na zlecenie króla Jakuba II. W 1342 roku obiekt należał do Arnaua Sarriery, osobistego lekarza króla Piotra III Ceremonialnego, a w niektórych pomieszczeniach czasowo urządzono mykwę dla gminy żydowskiej miasta. Kolejny zwrot nastąpił w 1618 roku, gdy budynek wykupiła wspólnota kapucynek i włączyła go do swojego klasztoru — funkcja kąpielowa na długie stulecia zeszła na dalszy plan.

Co zobaczymy dziś w środku?

Układ łaźni odtwarza klasyczną sekwencję pomieszczeń o różnej temperaturze wody. Zwiedzanie zaczyna się w apodyterium, czyli sali szatni — to najbardziej reprezentacyjne pomieszczenie kompleksu, zbudowane wokół małego ośmiobocznego basenu otoczonego smukłymi kolumnami. Nad basenem wznosi się ośmioboczna latarnia wystająca ponad dach, wsparta na arkadach i filarach. Kapitele kolumn zdobią bogate motywy roślinne i zwierzęce, interpretowane jako symboliczne odniesienia do chrześcijańskiego raju ziemskiego. Z apodyterium przechodzi się do frigidarium (sala zimnej wody), następnie do tepidarium (woda ciepła) i wreszcie do caldarium — pomieszczenia najgorętszego, ogrzewanego systemem podłogowym przypominającym rzymski hypokaustum.

Jak łaźnie przetrwały do naszych czasów?

Po okresie użytkowania przez zakonnice budynek popadł w zapomnienie, ale w XIX wieku zainteresowali się nim podróżnicy i badacze — Alexandre de Laborde uwiecznił go w rysunkach i rycinach, dzięki czemu zabytek zyskał rozgłos w całej Europie. Naukowe podstawy do ratowania łaźni dał katalończyk Josep Puig i Cadafalch, którego badania skłoniły władze prowincji Girona do wykupienia obiektu w 1929 roku. Przeprowadzono wówczas gruntowną restaurację, a kompleks otwarto dla zwiedzających w 1932 roku — obecny wygląd apodyterium jest w dużej mierze efektem tych właśnie prac.

Dlaczego warto zaplanować wizytę?

Łaźnie Arabskie w Gironie to rzadki przykład budowli, w której spotykają się trzy tradycje kulturowe — rzymska, islamska i żydowska — przefiltrowane przez romańskie warsztaty budowlane średniowiecznej Katalonii. Kameralne wnętrze, gra światła wpadającego przez ośmioboczną latarnię i bogato zdobione kapitele czynią z tego miejsca jeden z bardziej fotogenicznych zabytków starej Girony, chętnie łączony ze zwiedzaniem pobliskiego klasztoru Sant Pere de Galligants i murów miejskich.

Najczęstsze pytania

Czy Łaźnie Arabskie w Gironie zostały zbudowane przez Maurów? Nie. Powstały w 1194 roku w stylu romańskim, wzniesione przez chrześcijańskich budowniczych, którzy inspirowali się rzymskimi łaźniami, muzułmańskimi hammamami i żydowskimi mykwami. Stąd wzięła się myląca nazwa.

Co to jest apodyterium i dlaczego jest najważniejszą salą kompleksu? Apodyterium to dawna szatnia, zbudowana wokół małego ośmiobocznego basenu z kolumnadą i wieńczącą go ośmioboczną latarnią. To najbardziej ozdobne i najlepiej zachowane pomieszczenie łaźni, z kapitelami zdobionymi motywami roślinnymi i zwierzęcymi.

Kiedy łaźnie otwarto dla zwiedzających? Po zakupie przez władze prowincji Girona w 1929 roku i przeprowadzonej restauracji, kompleks udostępniono publicznie w 1932 roku.

Czy budynek pełnił inne funkcje niż kąpielowa? Tak — w połowie XIV wieku część pomieszczeń służyła czasowo jako mykwa gminy żydowskiej, a od 1618 roku budynek stał się częścią klasztoru kapucynek.