Ara de Trajano

Ara de Trajano to rzymski napis wykuty w granitowym głazie w Caldas das Taipas, w gminie Guimarães (dystrykt Braga, północna Portugalia). To jeden z tych zabytków, które nie wymagają biletu ani kolejki: surowa skała z inskrypcją sprzed ponad 1900 lat, stojąca na trasie między Guimarães a Bragą.

Czym jest Ara de Trajano?

Mimo nazwy „ara” (ołtarz) nie jest to klasyczny ołtarz, lecz napis honorowy wykuty na dużym bloku granitu. Inskrypcja poświęcona jest cesarzowi Trajanowi i datowana na rok 103 n.e. Tekst wymienia pełną tytulaturę władcy, w tym przydomki Germanicus i Dacicus oraz tytuł Ojca Ojczyzny.

Blok ma trzy ścianki, a każda z nich ma około trzech metrów wysokości. Napis znajduje się tylko na jednej z nich, pozostałe są gładko obrobione. W literaturze i w mowie lokalnej zabytek funkcjonuje także jako Lápide das Taipas, Ara de Nerva oraz Penedo da Moura (Skała Maurytanki).

Dlaczego jest ważna?

W 1910 roku, dekretem z 16 czerwca opublikowanym w Diário do Governo, obiekt uznano za Monumento Nacional, czyli pomnik narodowy. To najwyższa ranga ochrony w Portugalii. Dla miłośników epigrafiki i dziejów rzymskiej Lusitanii oraz Hispanii to rzadka okazja, by zobaczyć inskrypcję w miejscu, w którym ją wykuto, a nie za szybą w muzeum.

Gdzie to jest i jak dojechać?

Zabytek leży w miejscowości Caldas das Taipas, w gminie Guimarães, przy drodze łączącej Guimarães z Bragą (EN 101). Najwygodniej dojechać samochodem lub autobusem regionalnym z obu miast. W bazie rzymskich stanowisk Vici.org obiekt jest zaznaczony w pobliżu dawnej osady rzymskiej (vicus) Caldas das Taipas.

Co jeszcze zobaczysz w okolicy?

Nazwa Caldas das Taipas pochodzi od gorących źródeł, które znano już w czasach rzymskich. W miejscu pierwszego zakładu kąpielowego odkryto pozostałości z tamtej epoki. Zakład ten przebudowano i dziś znany jest jako Banhos Velhos (Stare Łaźnie). Wizytę przy inskrypcji można więc połączyć ze spacerem po uzdrowiskowej miejscowości.

Kiedy przyjechać?

Zabytek stoi pod gołym niebem, więc najlepsza jest dzienna pogoda i sucha nawierzchnia. Wiosna i wczesna jesień zwykle sprzyjają spacerom w północnej Portugalii. Na oględziny wystarczy kwadrans, ale warto zarezerwować więcej czasu na okolicę. Światło boczne, rano lub późnym popołudniem, uwydatnia rzeźbę liter w granicie.

Najczęstsze pytania

Czy Ara de Trajano to ołtarz? Nazwa sugeruje ołtarz, ale to napis honorowy wykuty na granitowym głazie. Poświęcono go Trajanowi i datowano na 103 rok.

Czy trzeba płacić za wstęp? Źródła, z których korzystamy, nie podają żadnych opłat. Zabytek stoi w przestrzeni otwartej. Przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje w gminie Guimarães.

Czy to ten sam zabytek, co ołtarz Trajana w Chaves? Nie. Ten opisany tu znajduje się w Caldas das Taipas koło Guimarães, w dystrykcie Braga.

Skąd inne nazwy: Penedo da Moura, Lápide das Taipas? To nazwy lokalne i historyczne tego samego głazu. W starszych publikacjach pojawia się też określenie Ara de Nerva.