Natura w Niemczech
Lista 337 miejsc z kategorii Natura w Niemczech — z opisami, zdjęciami i wizytami od społeczności NextOnTrip. Miejsca rozmieszczone są w 252 miejscowościach. Najpopularniejsze miejsca według społeczności: Leichtweißhöhle, Götzenloch, Kleinsteinhöhle.
-
Hexenküche im Kaufertsberg
Lierheim
Hexenküche im Kaufertsberg to niewielka jaskinia na wzgórzu Kaufertsberg koło wsi Lierheim, w gminie Möttingen w bawarskim powiecie Donau-Ries. Leży na terenie Geoparku Ries, w krajobrazie ukształtowanym przez uderzenie meteorytu sprzed milionów lat, i jest jednym z przystanków pieszego szlaku 7-Hügel-Weg. Co to za miejsce? Kaufertsberg to potężny blok skał jurajskich (tzw. megablok białej jury), który po uderzeniu meteorytu został wyrzucony i osadził się w obecnym miejscu. Geopark Ries wymienia „Kaufertsberg z Hexenküche" wśród swoich osobliwości geologicznych. Sama jaskinia jest niewielka, ale właśnie dlatego dobrze pokazuje, jak wapienne skały tego regionu kryją w sobie szczeliny i zagłębienia. Jak wygląda jaskinia? Do wnętrza wzgórza prowadzi wąski korytarz. Kończy się on przestrzenią przypominającą komin lub szyb, otwartą ku górze. To ją nazywa się Hexenküche, czyli „czarownicza kuchnia". W pobliżu znajduje się także nawis skalny (abri), w którym również odnaleziono ślady dawnej obecności człowieka. Ślady pradziejowe Najstarsze znaleziska wskazują, że ludzie korzystali z tego schronienia już 15–20 tysięcy lat temu, w epoce paleolitu. Dla miłośników historii to powód, by spojrzeć na skromną jaskinię inaczej: zimą i w czasach, gdy trzeba było szukać osłony przed wiatrem i deszczem, takie skalne kryjówki były cennym miejscem postoju. Skąd nazwa? Nie wiadomo, kiedy i dlaczego miejscowa tradycja nadała jaskini nazwę nawiązującą do czarownic. Nazwa przypomina inne „czarownicze" toponimy w Niemczech, ale w tym przypadku brak potwierdzonego wyjaśnienia. Jak zwiedzać? Jaskinia jest punktem na szlaku 7-Hügel-Weg, oznakowanej pętli po wzgórzach okolic Ries. Na łące przed wejściem turyści wspominają miejsce odpoczynku z widokiem na południe. Wzgórze wznosi się na około 410 m n.p.m. Wejście jest niskie, trzeba się schylić. Niektórzy odwiedzający opisują dojście do środka jako trudne, więc wybierz stabilne buty. Obszar jest chroniony, dlatego obowiązują lokalne zasady ochrony przyrody: nie niszcz skał, nie zostawiaj śmieci i nie zakłócaj spokoju zwierząt. Najczęstsze pytania Czy do jaskini można wejść? Tak, ale wejście jest niskie i wąskie, więc wymaga schylenia się i ostrożności. Czy to miejsce ma znaczenie historyczne? Tak. Znaleziska wskazują na wykorzystanie jaskini przez ludzi w paleolicie, 15–20 tysięcy lat temu. Czy jest częścią szlaku? Tak, należy do szlaku 7-Hügel-Weg w Geoparku Ries. Dlaczego „czarownicza kuchnia"? Pochodzenie nazwy nie jest udokumentowane.
-
Sieben-Täler-Höhle
Rottenburg am Neckar
Sieben-Täler-Höhle to jaskinia w dolinie Katzenbachtal, na terenie miasta Rottenburg am Neckar w Badenii-Wirtembergii. Według opisów to największa jaskinia w powiecie Tybinga. Leży na prawym zboczu doliny, na północny zachód od dawnej cegielni Katzenbacher Ziegelhütte, pomiędzy miejscowościami Weiler i Bad Niedernau. Czym jest Sieben-Täler-Höhle? To dawna jaskinia w wapieniach, położona w obrębie starego kamieniołomu. Wejście otwiera się w skałach zbocza doliny, a korytarze prowadzą w głąb wzgórza. Łączna długość korytarzy wynosi według różnych źródeł od 207 do 215 metrów. Niewielkie różnice wynikają z odmiennych pomiarów, więc w praktyce można mówić o jaskini długiej na około dwieście metrów. Jaskinia jest objęta ochroną jako pomnik przyrody i figuruje w rejestrze geotopów krajowego urzędu geologicznego Badenii-Wirtembergii (LGRB). Leży też na obszarze krajobrazu chronionego Katzenbachtal, co oznacza, że całe otoczenie jest traktowane jako cenny fragment przyrody. Czy można wejść do środka? Latem jaskinia jest swobodnie dostępna i nie wymaga biletu. Zimą jest zamknięta, ponieważ służy jako zimowisko nietoperzy, a ich spokój ma pierwszeństwo przed ruchem turystycznym. Przed wizytą warto więc sprawdzić porę roku. Wnętrze nie jest oświetlone. Relacje wędrowców opisują korytarze jako wąskie, ciemne i miejscami błotniste, a w niektórych miejscach stoi woda. Potrzebna jest własna latarka, najlepiej czołówka, która zostawia wolne ręce, oraz solidne obuwie, które można zabrudzić. Do jaskini nie należy wchodzić w odświętnym ubraniu. Jak dojść? Najwygodniej zobaczyć jaskinię w ramach pieszej pętli Sieben-Täler-Runde, certyfikowanego szlaku premium, który startuje w Bad Niedernau i prowadzi przez Katzenbachtal. Trasa ma około 6 kilometrów i łączy kilka dolin, od których pochodzi nazwa szlaku, a jaskinia jest jednym z jego atrakcyjnych punktów. Nazwa jaskini nawiązuje właśnie do tego krajobrazu siedmiu dolin. Okolica leży na skraju pasma Schönbuch i Gäu, w terenie o charakterystycznej rzeźbie, pełnej wzgórz, łąk z drzewami owocowymi i leśnych dolinek. Spacer jest odpowiedni dla rodzin z dziećmi, które lubią eksplorację, o ile dorośli dopilnują bezpieczeństwa w ciemnych partiach jaskini. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie, jaskinia jest ogólnodostępna latem i nie ma przy niej kasy. Kiedy jest zamknięta? Zimą, aby chronić nietoperze. Czy trzeba mieć latarkę? Tak, wnętrze nie jest oświetlone. Jak długa jest jaskinia? Około 207 do 215 metrów, zależnie od źródła. Gdzie zacząć wędrówkę? W Bad Niedernau, na szlaku Sieben-Täler-Runde o długości około 6 km. Czy jest chroniona? Tak, jako pomnik przyrody, geotop i część obszaru krajobrazu chronionego Katzenbachtal.
-
Buchenloch
Gerolstein
Buchenloch (Buchenlochhöhle) to naturalna jaskinia krasowa na północnym skraju skały Munterley, tuż nad miastem Gerolstein w regionie Vulkaneifel w Nadrenii-Palatynacie. Leży w rezerwacie Gerolsteiner Dolomiten i należy do najchętniej odwiedzanych punktów na trasach spacerowych wokół miasta. Jak powstała jaskinia Buchenloch? To jaskinia wytworzona przez procesy krasowe wzdłuż szczeliny skalnej, a nie dawna kopalnia czy kamieniołom. Sąsiednia skała Munterley jest skrasowiałą pozostałością rafy koralowej ze środkowego dewonu, sprzed około 390 milionów lat. Z tego powodu okolica jest ceniona przez geologów i miłośników przyrody. Jak duża jest jaskinia? Korytarz ma około 30 metrów długości i około 4 metrów szerokości. W bazach jaskiń podawana jest wysokość 2,4 m, jednak po niemal całkowitym wybraniu osadów podczas wykopalisk strop znajduje się dziś wyraźnie wyżej. Wnętrze jest proste i łatwe do przejścia, dlatego dobrze nadaje się na krótki postój w trakcie wędrówki. Co tu znaleziono i jaka jest historia miejsca? Jaskinię badano archeologicznie w latach 80. XIX wieku, a w latach 90. XIX wieku znaleziono tu kamienne narzędzie. W osadach odkryto kości zwierząt z czwartorzędu: mamuta, niedźwiedzia jaskiniowego, dzikiego konia, renifera i nosorożca włochatego. Obecność człowieka od neolitu jest możliwa, ale potwierdza ją tylko jedno krzemienne ostrze. Od 1938 roku obiekt objęty jest ochroną przyrody. W latach 1943–1945 mieszkańcy Gerolsteinu korzystali z jaskini jako schronu przeciwlotniczego. Jak dojść do Buchenloch? Do jaskini prowadzą szlaki piesze, w tym Gerolsteiner Felsenpfad oraz Eifelsteig. Kilka pętli opisanych w aplikacji komoot, startujących w Gerolsteinie lub Pelm, obejmuje to miejsce. Na podniesione dno jaskini wchodzi się drewnianymi schodami. Najczęstsze pytania Czy wstęp jest płatny? Nie, wejście jest bezpłatne, a zwiedzanie odbywa się na własną rękę. Czy trzeba specjalnego sprzętu? Wystarczy normalny strój turystyczny. Warto zabrać latarkę lub lampę czołową. Fotografowanie jest dozwolone. Czy jaskinia jest dostępna dla wózków? Nie, dojście schodami wyklucza wózki inwalidzkie. Kiedy można ją odwiedzić? Według dostępnych danych z 2021 roku jaskinia jest dostępna bez ograniczeń od kwietnia do września, a część portali turystycznych podaje dostęp przez cały rok. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje lokalnej informacji turystycznej. Gdzie dokładnie leży? Mniej więcej pod współrzędnymi 50,23 N i 6,66 E, na północ od centrum Gerolsteinu, na zboczu Munterley. Dla kogo to miejsce? Dla rodzin z dziećmi lubiącymi eksplorować, miłośników geologii i prehistorii oraz wędrowców idących Eifelsteigiem. Krótka wizyta w jaskini dobrze łączy się ze spacerem po skałach dolomitowych i widokami na dolinę Gerolsteinu. Jaskinia pokazuje, jak krajobraz Eifel zachował ślady dawnych raf, epoki lodowej i historii ludzi, którzy szukali w niej schronienia.
-
Reckenhöhle
Volkringhausen
Reckenhöhle to jaskinia pokazowa w dolinie rzeki Hönne, w okolicach Volkringhausen i Binolen, w granicach miasta Balve w powiecie Märkischer Kreis (Nadrenia Północna-Westfalia). Leży tuż przy drodze B515, obok gospody Haus Recke, niedaleko stacji kolejowej Binolen. Skąd nazwa Reckenhöhle? Jaskinia nosi nazwisko człowieka, który ją odkrył i był jej właścicielem, Franza Recke. Wokół wejścia do dziś działa gospoda o tej samej nazwie, więc wizytę łatwo połączyć z posiłkiem. Jak duża jest jaskinia? Dane w źródłach się różnią. Według jednych system korytarzy liczy około 2,5 km, według innych zwiedzającym udostępniono mniej więcej 300 m, a jeszcze inne podają ok. 500 m trasy wyposażonej dla turystów. Przyjmuje się, że jaskinię urządzono do zwiedzania w 1890 roku, co czyni ją jedną z dawniej udostępnionych w regionie. Co zobaczyć na trasie? Trasa prowadzi od głównej sali do części nazywanej „Rajem". Po drodze oglądamy komory w skale wapiennej z licznymi stalaktytami i stalagmitami. Poszczególne formacje mają własne nazwy; wśród nich są figury określane jako Adam i Ewa oraz tzw. „Kaplica". Podczas prac wykopaliskowych w jaskini znaleziono zęby mamuta oraz szkielet niedźwiedzia jaskiniowego. To świadectwo, że w epoce lodowcowej korzystały z niej zwierzęta, dziś znane już tylko z kości. Czy jaskinia jest dostępna dla osób z niepełnosprawnościami? Tak. Reckenhöhle zagospodarowano tak, by była w pełni bezbarierowa, co wyróżnia ją wśród jaskiń pokazowych, które zazwyczaj wymagają pokonywania schodów i stromych odcinków. Z trasy mogą więc korzystać także osoby na wózkach i rodziny z małymi dziećmi. Sauerland-Höhlen Od 2013 roku jaskinia należy do sieci „Sauerland-Höhlen", w której znajdują się też Balver Höhle, Heinrichshöhle i Bilsteinhöhle. Dzięki temu łatwo zaplanować kilkudniową wycieczkę śladem jaskiń Sauerlandu. Spacer z Volkringhausen Do jaskini można dojść pieszo. Szlaki z Volkringhausen biegną przez Hönnetal, malowniczą dolinę z wapiennymi skałami, a na tych samych trasach spacerowych leży formacja skalna Sieben Jungfrauen („Siedem Dziewic"). Połączenie spaceru z wizytą pod ziemią daje pełny dzień na świeżym powietrzu. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży Reckenhöhle? Przy drodze B515 w Balve (kod pocztowy 58802), przy gospodzie Haus Recke, w pobliżu przystanku Binolen. Kto odkrył jaskinię? Nazwa pochodzi od Franza Recke, odkrywcy i właściciela jaskini. Czy trasa jest bezbarierowa? Tak, jaskinia została w pełni przystosowana dla osób z ograniczoną mobilnością. Co znaleziono w jaskini? Zęby mamuta oraz szkielet niedźwiedzia jaskiniowego. Jakie inne jaskinie można zwiedzić w okolicy? Balver Höhle, Heinrichshöhle i Bilsteinhöhle, wspólnie z Reckenhöhle tworzące sieć Sauerland-Höhlen.
-
Brillenhöhle
Blaubeuren
Brillenhöhle to ruina jaskini w dolinie rzeki Ach, tuż przy Blaubeuren na Jurze Szwabskiej, około 16 km na zachód od Ulm. Od ponad stu lat jest jednym z ważniejszych stanowisk archeologicznych epoki lodowcowej w południowych Niemczech. Skąd ta nazwa? Nazwa znaczy dosłownie „jaskinia okularów". Pochodzi od dwóch otworów w stropie jaskini, które z daleka układają się w kształt pary okularów. Dziś większość sklepienia nie istnieje, dlatego mówi się o ruinie jaskini, a nie o pełnej grocie. Co tu znaleziono? Jaskinia była użytkowana przez ludzi w kilku okresach prehistorycznych. Ślady zostawiły tu kultury oryniacka, grawecka i magdaleńska. Ta ostatnia, sprzed około 17 do 13 tysięcy lat, jest najlepiej reprezentowana. Wśród znalezisk wymienia się: szczątki co najmniej czterech osób powiązanych z kulturą magdaleńską, półfabrykaty i gotowe wyroby z kości słoniowej, w tym tak zwane karbowane pręty, co dowodzi, że wykonywano je na miejscu, harpuny z poroża jelenia odkryte w latach 1954–1963, przechowywane dziś w Landesmuseum Württemberg w Stuttgarcie, kamień wapienny ozdobiony wzorem czerwonych kropek z ochry, palenisko otoczone blokami skalnymi dochodzącymi do 70 cm wysokości. W 2016 roku badaczom udało się wyodrębnić DNA z jednego ze szczątków. Okazało się genetycznie najbliższe innym próbkom magdaleńskim z Jury Szwabskiej, co pomaga odtwarzać historię ludności Europy po ostatnim zlodowaceniu. Historia badań Jaskinię badano z przerwami przez ponad stulecie. Wykopaliska prowadzili m.in. Robert Rudolf Schmidt, Peter Goessler, Albert Kley i Gustav Riek. Ten ostatni opublikował w 1973 roku monografię „Das Paläolithikum der Brillenhöhle bei Blaubeuren", do dziś ważną pozycję w literaturze o paleolicie regionu. Dlaczego warto tu zajrzeć? Miejsce leży w otoczeniu typowego krajobrazu Jury Szwabskiej: skalnych ścian, lasów i wąskiej doliny Ach. Dla osób zainteresowanych prehistorią to okazja, by stanąć w miejscu, gdzie ludzie epoki lodowcowej mieszkali, polowali i wytwarzali przedmioty z kości słoniowej i poroża. Blaubeuren jest dobrą bazą na dłuższy spacer po okolicy, bo w pobliżu znajdują się inne jaskinie i stanowiska regionu. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem muzeum prehistorii w miasteczku, gdzie można zobaczyć, jak wyglądało życie w epoce lodowcowej. Najczęstsze pytania Skąd bierze się nazwa Brillenhöhle? Od dwóch otworów w stropie jaskini, przypominających szkła okularów. Z jakiej epoki pochodzą znaleziska? Głównie z kultury magdaleńskiej, sprzed około 17–13 tysięcy lat, ale są też ślady kultur oryniackiej i graweckiej. Czy to pełna jaskinia? Nie, to ruina jaskini: większość sklepienia się nie zachowała, zostały otwory w stropie i skalne ściany. Gdzie są najważniejsze znaleziska? Część, na przykład harpuny z poroża, trafiła do Landesmuseum Württemberg w Stuttgarcie. Jak dojechać? Brillenhöhle leży w dolinie Ach przy Blaubeuren, około 16 km na zachód od Ulm, więc najwygodniej dotrzeć tu z Ulm samochodem lub koleją i dalej pieszo.
-
Charlottenhöhle
Giengen an der Brenz
Charlottenhöhle to tropfsteinowa jaskinia na Jurze Szwabskiej, położona na południe od Hürben, dzielnicy miasta Giengen an der Brenz w Badenii-Wirtembergii. Według danych służb geologicznych kraju związkowego jest to najdłuższa jaskinia w południowych Niemczech udostępniona zwiedzającym. Rocznie odwiedza ją około 40 tysięcy osób. Jak odkryto jaskinię? Jaskinię odnaleźli w 1893 roku cieśle z Hürben. Nazwano ją na cześć Charlotty, królowej Wirtembergii. Już rok później geolog Eberhard Fraas opisał ją w publikacji naukowej; podawał wtedy długość około 510 metrów. Dziś mówi się o około 587 metrach, co pokazuje, że kolejne badania poszerzyły wiedzę o jej przebiegu. Co zobaczysz pod ziemią? To jaskinia krasowa, wyrzeźbiona w wapieniach i dolomitach Jury. Trasa prowadzi między naciekami: stalaktytami zwisającymi ze stropu, stalagmitami rosnącymi od dołu i draperiami skalnymi. Trasa jest przygotowana dla gości, więc nie potrzebujesz sprzętu ani doświadczenia speleologicznego. W jaskini znajdowano kości zwierząt z epoki lodowcowej, między innymi niedźwiedzia jaskiniowego, lwa jaskiniowego, nosorożca włochatego, renifera i żubra stepowego. Na ścianach da się według opisów jeszcze dostrzec wygładzenia, jakie zostawiały ocierające się niedźwiedzie. Ile trwa zwiedzanie i jaka jest temperatura? Jaskinię zwiedza się wyłącznie z przewodnikiem, a standardowa wycieczka trwa około godziny. W środku przez cały rok panuje temperatura około 9°C, dlatego nawet w upalny dzień warto zabrać ciepłą bluzę lub kurtkę. Obuwie powinno mieć dobrą przyczepność, bo w jaskini jest wilgotno. Jaskinia ma coroczną przerwę zimową, a główny sezon obejmuje miesiące od wiosny do jesieni. Godziny wycieczek zmieniają się w zależności od roku i dnia tygodnia, więc przed wyjazdem sprawdź aktualny harmonogram na stronie operatora. Co jeszcze jest w okolicy? Jaskinia jest częścią kompleksu HöhlenErlebnisWelt w Hürben. Przy dojściu znajduje się ścieżka edukacyjna Zeitreisepfad z ośmioma stacjami, które opowiadają o dziejach Ziemi i życiu dawnych ludzi. To dobry sposób, by przed zejściem pod ziemię lub po wyjściu na powierzchnię wprowadzić dzieci w tematykę geologii i prehistorii. Obok jaskini działa też stanowisko dla kamperów, więc łatwo zaplanować tu dłuższy postój. Okolica Hürbetal jest popularna wśród piechurów. Szlaki łączą Charlottenhöhle z innymi jaskiniami regionu, w tym ze słynną Vogelherdhöhle w dolinie Lone, gdzie odkryto wielkie znaleziska z epoki lodowcowej. Cała trasa tworzy zestaw, który dobrze nadaje się na całodniową wycieczkę z dziećmi. Najczęstsze pytania Czy do jaskini można wejść samodzielnie? Nie, zwiedzanie odbywa się w grupach z przewodnikiem. Jak długo trwa wycieczka? Standardowo około godziny. Co zabrać ze sobą? Ciepłe ubranie, bo temperatura wynosi około 9°C, oraz wygodne buty. Dlaczego nazywa się Charlottenhöhle? Nazwę nadano na cześć królowej Charlotty z Wirtembergii wkrótce po odkryciu w 1893 roku. Czy jaskinia jest otwarta cały rok? Nie, w zimie robi się przerwę, więc przed podróżą sprawdź aktualne terminy.
-
Finsteres Loch
Heubach
Finsteres Loch (po polsku „Ciemna Dziura") to jaskinia krasowa na wzgórzu Rosenstein koło Heubach w Badenii-Wirtembergii. Należy do najbardziej znanych jaskiń tego rejonu i jest jednym z celów spacerów po południowym zboczu Rosenstein, w powiecie Ostalbkreis, niedaleko Schwäbisch Gmünd. Gdzie leży Finsteres Loch? Jaskinia znajduje się w zalesionym, południowym stoku Rosenstein. To fragment Jury Szwabskiej, który doliny rzeczne oddzieliły od reszty płaskowyżu, dzięki czemu wzgórze wyraźnie wznosi się nad okolicą. W skałach Rosenstein znanych jest około czterdziestu jaskiń, a Finsteres Loch jest wśród nich jedną z najchętniej odwiedzanych. Jak duża jest jaskinia? Źródła podają różne długości. Najczęściej powtarza się wartość około 140 metrów, a baza GrottoMap wymienia 112 metrów. Różnica wynika zapewne z odmiennych sposobów pomiaru. Jaskinia ma dwa naturalne wejścia oraz sztuczny otwór, nazywany oknem, który wpuszcza do wnętrza nieco światła dziennego. Czy można tu wejść? Według serwisu Showcaves jaskinia jest dostępna bez ograniczeń, a zwiedzanie z przewodnikiem bywa organizowane po wcześniejszym umówieniu w sezonie od maja do października, bez opłaty. Serwis Komoot podaje, że można ją odwiedzać od 1 maja do 30 września, a poza tym okresem jest zamknięta, ponieważ zimują w niej nietoperze. Zasady warto sprawdzić przed wyjazdem, bo ochrona zimujących zwierząt ma pierwszeństwo przed turystyką. Co zabrać ze sobą? Nazwa nie jest przypadkowa: wnętrze jest naprawdę ciemne, więc potrzebna jest latarka, najlepiej z zapasową baterią. Przydadzą się porządne buty z dobrą przyczepnością, bo ścieżki w okolicy prowadzą po skale i leśnym podłożu, a droga do jaskini bywa stroma i męcząca. Warto też zabrać ciepłą warstwę ubrania, ponieważ w jaskiniach jest chłodniej niż na zewnątrz, także latem. Co jeszcze zobaczyć w pobliżu? Szlaki piesze przechodzą obok jaskini i łączą ją z innymi punktami Rosenstein. Jednym z nich jest ruina zamku Rosenstein na tym samym wzgórzu. Opisywana w przewodnikach trasa wiedzie krętą ścieżką między drogą w dolinie Lappertal a jaskinią, a w okolicy znajdują się też punkty widokowe i inne groty. Całość można połączyć w kilkugodzinną wycieczkę po płaskowyżu. Najczęstsze pytania Czy wejście jest płatne? Według dostępnych informacji nie, zwiedzanie z przewodnikiem po umówieniu także jest bezpłatne. Czy potrzebna jest latarka? Tak. Wnętrze jest ciemne, a światło z naturalnych wejść i okna sięga tylko niewielkiej części jaskini. Kiedy jaskinia jest zamknięta? Poza sezonem letnim, ze względu na zimowanie nietoperzy. Nie należy wtedy wchodzić do środka. Ile trwa wizyta? Sama jaskinia to krótki odcinek, ale razem z dojściem z Heubach i spacerem po Rosenstein wycieczka zajmuje zwykle kilka godzin. Dla kogo jest to miejsce? Dla osób lubiących lekkie wędrówki i proste jaskinie. Dzieci powinny iść pod opieką dorosłych, zwłaszcza na stromych fragmentach dojścia.
-
Bockstein cave
Rammingen
Jaskinia Bockstein (niem. Bocksteinhöhle) to niewielka jaskinia archeologiczna w dolinie Lone koło Rammingen w Badenii-Wirtembergii. Wraz z sąsiednią Bocksteinschmiede należy do kompleksu skalnego Bockstein, a od 2017 roku wchodzi w skład wpisu UNESCO „Jaskinie i sztuka epoki lodowej na Jurze Szwabskiej". Gdzie leży jaskinia Bockstein? Jaskinia znajduje się na północnym zboczu doliny Lone, w masywie wapienia jurajskiego określanym jako Bocksteinfelsen. Gmina Rammingen wymienia te skały jako chroniony geotop. Dolina Lone to jedna z najważniejszych w Europie okolic stanowisk paleolitycznych, a jaskinia leży przy szlakach pieszych prowadzących przez dolinę, w tym przy tematycznym Neandertalerweg. Dlaczego to miejsce jest ważne dla archeologii? Bockstein to stanowisko związane z neandertalczykami. Jedno ze źródeł edukacyjnych opisuje je jako najstarsze udokumentowane miejsce pobytu naszych przodków w Badenii-Wirtembergii. Najciekawsze znaleziska pochodziły z sąsiedniej Bocksteinschmiede. Podawane daty różnią się zależnie od opracowania: część materiału wiąże się z okresem sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat, a szczątki szkieletowe z mezolitem, dlatego traktuj poszczególne liczby orientacyjnie. Badania prowadził w XIX wieku Ludwig Bürger, leśniczy z Langenau. Źródła różnie podają rok prac, wymieniając 1879 oraz lata 1883–1884. Odkryte skamieniałości i narzędzia przechowuje dziś muzeum w Ulm. Czy jaskinia Bockstein należy do UNESCO? Tak. Razem z jaskiniami Hohlenstein-Stadel i Vogelherd została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa w 2017 roku. Wpis obejmuje zespół jaskiń Jury Szwabskiej, w których znaleziono jedne z najstarszych na świecie przykładów sztuki figuralnej i instrumentów muzycznych epoki lodowej. Co warto wiedzieć przed wizytą? To mała jaskinia, a nie rozbudowana trasa podziemna. Największą wartość ma dla osób zainteresowanych prehistorią i krajobrazem doliny. Doniesienia prasowe opisywały wypadek dziecka, które spadło w głąb jaskini podczas wędrówki. Po nim okolicę jaskiń zabezpieczono, więc nie licz na swobodne wejście do środka. Przed wyjazdem sprawdź aktualną sytuację u lokalnych władz lub w informacji turystycznej. Najlepiej połączyć wizytę ze spacerem po dolinie Lone, gdzie w niewielkiej odległości leżą inne jaskinie z listy UNESCO. Zabierz wygodne buty, bo szlaki prowadzą po nierównym, skalistym terenie. Najczęstsze pytania Czy można wejść do jaskini Bockstein? Dostęp bywał ograniczany ze względów bezpieczeństwa i ochrony zabytku. Zanim ruszysz w drogę, upewnij się, jak wygląda aktualna sytuacja. Kto badał jaskinię? W XIX wieku zajmował się nią Ludwig Bürger, leśniczy z Langenau. Gdzie obejrzeć znaleziska? Skamieniałości i artefakty z tego stanowiska znajdują się w muzeum miejskim w Ulm. Czy to miejsce ma status UNESCO? Tak, od 2017 roku jako część wpisu „Jaskinie i sztuka epoki lodowej na Jurze Szwabskiej". Dla kogo to miejsce? Dla miłośników archeologii, pieszych wędrówek i historii pierwszych mieszkańców Europy. Jeśli lubisz miejsca, w których widać ślady najdawniejszej obecności człowieka, dolina Lone dostarczy wielu wrażeń. Okolica jest spokojna i malownicza: łagodne zbocza, wapienne skały i las tworzą krajobraz, który sprzyja kilkugodzinnemu spacerowi. Wizytę warto zaplanować na dzień o dobrej pogodzie, kiedy szlaki są suche i bezpieczne.
-
Hohlenstein
Asselfingen
Hohlenstein to skalny masyw w dolinie Lony na Jurze Szwabskiej, w gminie Asselfingen w powiecie Alb-Donau (Badenia-Wirtembergia). W skale znajdują się trzy jaskinie: duża Stadel, Bärenhöhle i mniejsza Kleine Scheuer. Miejsce zyskało światową sławę dzięki Löwenmensch, czyli Człowiekowi-Lwu, jednej z najstarszych znanych rzeźb figuralnych. Czym jest Hohlenstein? To wapienna skała z kilkoma otworami jaskiń, wznosząca się nad doliną Lony. Po lewej stronie masywu otwiera się okazała jaskinia Stadel, po prawej Bärenhöhle. Obie od dziesięcioleci przyciągają archeologów, bo w warstwach osadów zachowały się ślady ludzi i zwierząt z epoki lodowcowej. Dlaczego jaskinia Stadel jest tak ważna? Stadel jest miejscem znalezienia figurki Człowieka-Lwa, wyrzeźbionej w kle mamuta. Postać ma około 30 centymetrów wysokości i łączy cechy człowieka oraz lwa jaskiniowego. Szacuje się, że powstała kilkadziesiąt tysięcy lat temu, w młodszym paleolicie, i należy do najstarszych znanych dzieł sztuki figuralnej na świecie. Historia odkrycia jest nietypowa. Podczas wykopalisk w 1939 roku wydobyto liczne fragmenty kości słoniowej i niezliczone drobne odłamki. Dopiero po latach udało się je złożyć w jedną całość, dzięki czemu wyłoniła się cenna figurka. Kolejne badania w paleolitycznych warstwach jaskini Stadel prowadzono w latach 2008–2013, a ich wyniki opublikował uniwersytet w Heidelbergu. A co z jaskinią Bärenhöhle? Bärenhöhle znana jest od 1862 roku z bogatych złóż kości niedźwiedzia jaskiniowego. Nazwa, czyli „Jaskinia Niedźwiedzia”, wprost nawiązuje do tych znalezisk. Dawniej jaskinie były schronieniem dla zwierząt, a w epoce lodowcowej także dla ludzi. Światowe dziedzictwo UNESCO Hohlenstein jest częścią obiektu wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO, obejmującego jaskinie i sztukę epoki lodowcowej Jury Szwabskiej. Dolina Lony należy do kilku miejsc, w których znaleziono jedne z najdawniejszych przejawów sztuki i muzyki człowieka. Informacje dla odwiedzających Okolica jest atrakcyjna dla wędrowców; w dolinie Lony wytyczono trasy piesze łączące jaskinie z epoki lodowcowej, m.in. Hohlenstein-Stadel i Vogelherdhöhle. W przeszłości organizowano oprowadzanie z przewodnikiem po jaskini Hohlenstein-Stadel. Przed wizytą sprawdź aktualne terminy u lokalnej organizacji turystycznej powiatu Alb-Donau. Oryginalna figurka nie jest wystawiana w jaskini, lecz w muzeum; w terenie poznasz za to miejsce jej odkrycia i krajobraz, w którym żyli łowcy epoki lodowcowej. Dojazd jest najwygodniejszy samochodem lub rowerem z okolicznych miejscowości doliny Lony, takich jak Asselfingen. Najczęstsze pytania Czy Hohlenstein w Asselfingen to to samo co Hohlenstein w Ederheim? Nie. Istnieje też inna jaskinia o nazwie Hohlenstein koło Ederheim, badana w 1911 i 1912 roku. To osobne miejsce, więc przy planowaniu trasy sprawdź, o którą jaskinię chodzi. Co znaleziono w jaskini Stadel? Figurkę Człowieka-Lwa z kości słoniowej oraz liczne inne pozostałości z epoki lodowcowej. Skąd nazwa Bärenhöhle? Od licznych kości niedźwiedzi jaskiniowych, które znaleziono tam już w XIX wieku. Czy to miejsce jest na liście UNESCO? Tak, Hohlenstein należy do wpisanego na listę zespołu jaskiń Jury Szwabskiej z sztuką epoki lodowcowej. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników archeologii, historii, geologii i spokojnych wędrówek po dolinie Lony.
-
Osterhöhle
Neukirchen bei Sulzbach-Rosenberg
Osterhöhle to niewielka jaskinia turystyczna w Frankońskim Jurze, w okolicy Trondorfu, części gminy Neukirchen bei Sulzbach-Rosenberg w powiecie Amberg-Sulzbach (Górny Palatynat, Bawaria). Trasa w środku liczy około 185 metrów, więc to krótka, kameralna wizyta – bez tłumów i bez rozbudowanej infrastruktury. Czym jest Osterhöhle? To jaskinia krasowa w wapiennym masywie Jury Frankońskiej, jednym z najbogatszych w jaskinie regionów Niemiec. Osterhöhle jest udostępniona zwiedzającym jako jaskinia pokazowa (Schauhöhle). Dla speleologów figuruje w katastrze jaskiń Jury Frankońskiej pod numerem A 94, a bawarski urząd ochrony środowiska wpisał ją na listę geotopów pod oznaczeniem 371H002. Historia jaskini Jaskinia była znana ludziom już przed 1630 rokiem. Obecny kształt trasy zwiedzania pochodzi z ostatecznego urządzenia jaskini w 1935 roku. Przez długi czas oświetlano ją lampami karbidowymi, a Osterhöhle należała do ostatnich jaskiń w Niemczech, w których utrzymywał się ten sposób oświetlania. Dziś zwiedzający podczas oprowadzania dostają latarki, co nadaje wizycie niemal wyprawowy charakter. Skąd nazwa? Pochodzenie nazwy nie jest jednoznacznie wyjaśnione. Najczęściej wiąże się ją z położeniem jaskini na wzgórzu Osterberg. Sama nazwa wzgórza bywa łączona z germańską boginią Ostarą, ale to tylko przypuszczenie, a nie potwierdzony fakt. Z Wielkanocą (niem. Ostern) jaskinia nie musi mieć nic wspólnego. Jak zwiedzać? Kiedy: jaskinia jest dostępna przede wszystkim w sezonie letnim, zwykle w weekendy. Aktualne terminy warto sprawdzić u operatora, najlepiej na stronie osterhoehle.net, bo dni i godziny mogą się zmieniać. Adres: Flurnummer 56, 92259 Neukirchen (Trondorf). Co zabrać: ciepłą warstwę ubrania i obuwie z dobrą podeszwą. W jaskiniach temperatura jest niska nawet w upalne dni, a podłoże bywa wilgotne. Po zwiedzaniu: przy jaskini działa leśna gospoda z ogródkiem piwnym, więc łatwo połączyć wizytę z odpoczynkiem. Osterhöhle w pieszej wędrówce Jaskinia dobrze komponuje się z krótkimi trasami pieszymi po okolicy. Wokół biegną szlaki łączące ją z innymi skalnymi formacjami Sulzbacher Bergland, m.in. w ramach tzw. trasy skalnej (Felsentour), a także Neukirchner Höhlenweg, ścieżka tematyczna o jaskiniach. Można więc zaplanować półdniową wycieczkę: spacer przez las, zwiedzanie jaskini i obiad w gospodzie. Najczęstsze pytania Czy Osterhöhle jest duża? Nie. Trasa ma około 185 metrów, to jedna z mniejszych jaskiń pokazowych regionu. Zwiedzanie zajmuje stosunkowo niewiele czasu. Czy trzeba mieć latarkę? Podczas oprowadzania zwiedzający otrzymują latarki, więc własna nie jest potrzebna, choć zapasowe źródło światła nie zaszkodzi. Czy jaskinia jest otwarta cały rok? Nie. Dostęp jest ograniczony głównie do letnich weekendów. Przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje u organizatora. Skąd wzięła się nazwa? Pewnej odpowiedzi nie ma. Najpewniej nazwa pochodzi od wzgórza Osterberg, a to z kolei może mieć związek z Ostarą, germańską boginią wiosny. Czy to dobry cel dla rodzin? Krótka trasa i latarki w ręku to atrakcja także dla starszych dzieci. Pamiętaj o stabilnym obuwiu, bo podłoże w jaskini bywa śliskie. Osterhöhle to skromna, ale autentyczna jaskinia z długą historią i nietypowym oświetleniem w tle. Warto ją odwiedzić jako przystanek podczas pieszej wycieczki po Sulzbacher Bergland.
-
Kluterthöhle
Ennepetal
Kluterthöhle to jedna z największych jaskiń w Niemczech i najważniejsza atrakcja przyrodnicza miasta Ennepetal w Zagłębiu Ruhry, w Nadrenii Północnej-Westfalii. Jaskinia leży we wzgórzu Klutert, a część jej korytarzy zwiedza się z przewodnikiem. Poniżej odpowiedzi na pytania, które zadaje większość turystów. Czym jest Kluterthöhle? To krasowy system jaskiniowy wyżłobiony w wapieniu. Łączna długość znanych korytarzy wynosi według różnych opracowań około 5,5–5,7 km, więc przez długi czas uchodziła za największą jaskinię w kraju. Pierwszeństwo straciła dopiero po odkryciu w 1959 roku systemu Salzgrabenhöhle w Bawarii. Trasa dostępna dla zwiedzających jest znacznie krótsza i liczy około kilometra. Jaka jest jej historia? Ludzie korzystali z jaskini już w średniowieczu, a w XIX wieku wzgórze Klutert stało się popularnym celem wycieczek. Jako obiekt turystyczny jaskinia jest udostępniana od 1884 roku. W czasie II wojny światowej służyła jako schron, w którym mogło się ukryć kilka tysięcy osób z okolicznych miejscowości. W 2019 roku system jaskiń Klutert otrzymał w Nadrenii Północnej-Westfalii status narodowego pomnika przyrody. Co zobaczymy w środku? Wnętrze jest chłodne i wilgotne, z wąskimi przejściami, szczelinami i salami o zróżnicowanej wysokości. Zwiedzanie ma charakter wyprawy: przewodnicy opowiadają o powstaniu krasu, o tym, jak woda drążyła skałę, i o życiu zwierząt w ciemności, w tym nietoperzy. Oferta obejmuje trasy o różnym stopniu trudności, także bardziej sportowe wyprawy w kaskach i z oświetleniem czołowym, podczas których trzeba się czołgać i wspinać. Rocznie jaskinię odwiedza kilkadziesiąt tysięcy osób. Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Nad jaskinią rozciąga się las z siecią szlaków. Okolice Ennepetal są znane z krasowych zjawisk, takich jak leje i zapadliska, a po wzgórzu Klutert prowadzą trasy piesze, które łatwo połączyć z wizytą pod ziemią. Pętle spacerowe zaczynają się niedaleko wejścia i dobrze nadają się na rodzinną wycieczkę na pół dnia. Najczęstsze pytania Czy jaskinię można zwiedzać bez przewodnika? Nie, wejście odbywa się w zorganizowanych grupach z przewodnikiem, zwykle po wcześniejszej rezerwacji. Aktualne terminy warto sprawdzić na stronie operatora. Jaki strój wybrać? Temperatura pod ziemią jest niska i stała, a podłoże bywa mokre i śliskie, dlatego potrzebne są ciepła odzież i solidne, zakryte buty. Na trasy przygodowe ubierz się tak, by nie żałować ubrudzenia. Czy to dobra atrakcja dla dzieci? Tak, w przypadku tras rodzinnych. Dłuższe wyprawy są przeznaczone dla starszych dzieci i dorosłych z dobrą kondycją, a osoby z klaustrofobią powinny wybrać krótszy wariant. Jak długo trwa wizyta? Zależy od wybranej trasy: od krótkiego zwiedzania po kilkugodzinną wyprawę. Warto doliczyć czas na spacer po okolicznym lesie. Czy to miejsce ma status chroniony? Tak, od 2019 roku jest narodowym pomnikiem przyrody, dlatego obowiązują zasady ochrony: nie dotykamy nacieków i nie zostawiamy śladów. Kluterthöhle to dobry wybór dla każdego, kto lubi geologię i podziemny klimat, a przy okazji szuka aktywnego wypadu w głąb Zagłębia Ruhry, z dala od typowych miejskich atrakcji tego regionu.
-
Tschamberhöhle
Rheinfelden (Baden)
Tschamberhöhle to aktywna jaskinia potokowa w paśmie Dinkelberg, w dzielnicy Karsau-Riedmatt miasta Rheinfelden (Baden) w południowo-zachodnich Niemczech. Leży tuż nad brzegiem Renu, na Wysokim Renie (Hochrhein), niedaleko granicy ze Szwajcarią. Największą atrakcją jest podziemny wodospad, a wnętrze można zwiedzać z przewodnikiem w sezonie. Czym jest Tschamberhöhle? To jaskinia krasowa, przez którą płynie potok. Jest „aktywna", czyli woda wciąż drąży w niej skałę i kształtuje korytarze. Jaskinia znajduje się w masywie Dinkelberg, wyżynnym obszarze między Renem a doliną Wiesy, który słynie z zjawisk krasowych: lejów, ponorów i niewielkich jaskiń. Tschamberhöhle uchodzi za jedną z najbardziej znanych jaskiń regionu, a od 2018 roku obiektem opiekuje się lokalna organizacja z Rheinfelden. Jak powstała? Jaskinia rozwinęła się w skałach górnego wapienia muszlowego (Oberer Muschelkalk), czyli osadach triasowych, które łatwo rozpuszczają się w wodzie. Rozwojowi jaskini sprzyjały silne naprężenia tektoniczne w warstwach skalnych Dinkelbergu: spękania i uskoki tworzą naturalne ścieżki, którymi woda przedostaje się w głąb skał i z czasem poszerza je do korytarzy. Region jest przez geologów badany i opisywany, a miejsce ma status chronionego geotopu. Co zobaczyć w środku? Najbardziej widowiskowy jest podziemny wodospad, według jednego ze źródeł o wysokości do około pięciu metrów. Szum wody w zamkniętej przestrzeni robi wrażenie, zwłaszcza po obfitszych opadach, gdy potok niesie więcej wody. Wewnątrz panuje przez cały rok stała temperatura około 10°C, więc nawet w upalne lato warto zabrać ciepłą bluzę i buty z dobrą podeszwą, bo podłoże bywa mokre i śliskie. Skąd nazwa? Pochodzenie nazwy „Tschamber" budziło zainteresowanie badaczy. Rudolf Steiner opublikował w 2004 roku artykuł o jej genezie, a rok później kolejny, zatytułowany „ein Mythos wird entzaubert" (mit zostaje obalony), co pokazuje, że wokół nazwy narosły legendy, które autor próbował zweryfikować. Informacje praktyczne dla turystów Zwiedzanie odbywa się sezonowo, głównie w niedziele i święta; różne źródła podają różne godziny, więc przed wizytą sprawdź aktualne terminy na oficjalnej stronie turystycznej Rheinfelden. Dzieci poniżej 3. roku życia nie mają wstępu do jaskini. Ubierz się ciepło i weź obuwie trekkingowe. Okolica nadaje się na spacer wzdłuż Renu, a w pobliżu poprowadzono szlaki piesze po Dinkelbergu, m.in. trasy prowadzące do innych jaskiń i punktów widokowych. Najczęstsze pytania Gdzie dokładnie leży jaskinia? W Rheinfelden (Baden), w dzielnicy Karsau-Riedmatt, między Rheinfelden a Schwörstadt, nad Renem. Czy jaskinia jest czynna cały rok? Nie. Zwiedzanie jest sezonowe i zwykle ogranicza się do wybranych dni, głównie niedziel i świąt. Aktualne terminy najlepiej potwierdzić przed przyjazdem. Jaka temperatura panuje w środku? Przez cały rok około 10°C. Czy można wejść z małymi dziećmi? Dzieci poniżej trzech lat nie są wpuszczane. Co jest największą atrakcją? Podziemny wodospad w aktywnym korytarzu jaskini. Czy jaskinia jest chroniona? Tak, jest geotopem objętym ochroną.
-
Schulerloch
Essing
Schulerloch to jaskinia naciekowa w Essing, w dolinie Altmühl w bawarskim powiecie Kelheim. Zwiedza się ją wyłącznie z przewodnikiem, a w środku czekają formy naciekowe, ślady pradawnych mieszkańców i krótka, dobrze przygotowana trasa. Co to za miejsce? Schulerloch leży w dzielnicy Oberau, około 55 metrów nad dnem doliny Altmühl. Całkowita długość korytarzy to około 420 metrów, a część udostępniona turystom liczy około 180 metrów. To jedna z dłuższych jaskiń w dolnej części doliny Altmühl. Wnętrze jest elektrycznie oświetlone, a ścieżka płaska i utwardzona, więc nie trzeba doświadczenia jaskiniowego. Co zobaczę w środku? To jaskinia typu naciekowego. Woda deszczowa przesiąka przez skałę, rozpuszcza wapień i osadza go w postaci stalaktytów oraz stalagmitów. Przewodnicy wskazują rzadkie formy, między innymi tak zwany sinter kalafiorowy. Największą ciekawostką jest „Becherstalagmit” (stalagmit-kielich), opisywany jako unikat w skali świata: wolno stojący zbiornik wody w kamiennej czaszy. Temperatura w środku jest niska, kilka stopni powyżej zera, więc warto zabrać ciepłą bluzę nawet w upalny dzień. Kto tu mieszkał? Jaskinia ma bogatą historię. Według jednych opracowań neandertalczycy przebywali tu sezonowo między około 40 a 60 tysiącami lat temu, inne podają około 50 tysięcy lat. Ślady pobytu ludzi pochodzą też z neolitu i epoki brązu. Późniejsze dzieje są mniej pewne: według jednej wersji pierwotne wejście zamurowano z nieznanych powodów, a jaskinię na nowo odkryto w średniowieczu. Inne źródła wspominają o pierwszej wzmiance z 1783 roku i udostępnieniu turystom w 1828. Pochodzenie nazwy też jest niepewne; przewodniki podają hipotezy o druidzkiej szkole albo dawnym słowie oznaczającym zbója. Jak dojść i kiedy jechać? Z parkingu dla samochodów i autobusów idzie się lasem liściastym około 15–20 minut. Jaskinia jest zamknięta od listopada do marca, ponieważ służy jako zimowe schronienie nietoperzy, więc przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny na stronie obiektu (schulerloch.de). Na miejscu działa obsługa prowadząca wycieczki, a bilety kupuje się na miejscu. Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Schulerloch jest punktem na kilku trasach pieszych. Popularna jest pętla z Essing do jaskini oraz szlak z Essing do Ihrlerstein przez przełom Dunaju. Z parkingu startuje też ścieżka przyrodnicza. W pobliżu znajduje się Kleines Schulerloch, mniejsza jaskinia, w której w 1937 roku znaleziono napis runiczny o spornej autentyczności. Samo Essing słynie z drewnianego mostu nad kanałem Ren–Men–Dunaj i zamku w skałach, więc jaskinię łatwo połączyć z całodniową wycieczką. Najczęstsze pytania Czy można zwiedzać bez przewodnika? Nie, wejście jest tylko z oprowadzaniem. Ile trwa trasa? Trasa liczy około 180 metrów w jedną stronę, więc to krótka wizyta; resztę dnia warto przeznaczyć na spacer po okolicy. Czy jaskinia jest dostępna zimą? Nie, od listopada do marca zamknięta ze względu na hibernujące nietoperze. Czy trzeba być sprawnym? Ścieżka jest płaska i oświetlona, ale dojście z parkingu zajmuje kwadrans lub dwa przez las.
-
Alfelder Windloch
Alfeld
Alfelder Windloch to jaskinia krasowa w Jurze Frankońskiej, w południowo-wschodniej części Bawarii. Leży niedaleko wsi Kauerheim, w gminie Alfeld w powiecie Nürnberger Land. Należy do najbardziej znanych i najdłuższych jaskiń dolomitowych w regionie, ale nie jest obiektem turystycznym dla zwykłych zwiedzających. Jak powstała jaskinia? Jaskinia znajduje się w skałach dolomitowych, które tworzą pozostałość wielkiego kompleksu kopalnych raf gąbkowych z okresu górnej jury (kimeryd). Rafy te powstały w ciepłym morzu pokrywającym dzisiejszą Frankonię. Z czasem skała przeszła proces dolomityzacji, a woda i ruchy tektoniczne rozcięły ją szczelinami. Geologowie dzielą masyw na dwie części, rozdzielone strefą zazębiania się skał. Jak wygląda w środku? To jaskinia szczelinowa. Jej główną część tworzy rozległy labirynt złożony z bloków skalnych, szczelin i szerokich spękań międzywarstwowych. Największa różnica poziomów wynosi 52 metry. Łączna długość korytarzy to według źródeł około 2200 metrów, co plasuje ją na drugim miejscu wśród znanych jaskiń dolomitowych Jury Frankońskiej, za Mühlbachquellhöhle. Historia badań Jaskinię znano już w XVIII wieku. W 1708 roku opisał ją Johann Jakob Baier, profesor medycyny na uniwersytecie w Altdorfie, w dziele „Oryctographia Norica". Dokładne pomiary i plan powstały znacznie później: w 1992 roku jaskinię szczegółowo zmierzono i naniesiono na mapę, uzyskując wspomniane 2200 metrów korytarzy. Czy można tam wejść? Jaskinia nie jest zagospodarowana turystycznie, nie ma oświetlenia ani wytyczonej trasy. Od 1984 roku jest swobodnie dostępna w okresie od kwietnia do września. Poza tym terminem wejście jest zamknięte. Obiekt chroniony jest jako geotop i pomnik przyrody. Wchodzenie do środka zalecane jest wyłącznie doświadczonym grotołazom, z odpowiednim sprzętem i oświetleniem, bo labirynt bloków i szczelin łatwo się zgubić. Wskazówki dla odwiedzających Mniej doświadczeni mogą pozostać na powierzchni: okolica Alfeld i wzgórza Leherberg oferują szlaki piesze, które prowadzą w pobliże jaskini. Plan wyprawy warto dopasować do sezonu otwarcia, od kwietnia do września. Pamiętaj, że to obiekt chroniony: nie zostawiaj śmieci i nie niszcz formacji skalnych. Najczęstsze pytania Czy do Alfelder Windloch można wejść bez przewodnika? Jaskinia jest dostępna w sezonie od kwietnia do września, ale zalecana jest wyłącznie dla doświadczonych grotołazów. Jak długa jest jaskinia? Około 2200 metrów udokumentowanych korytarzy, przy różnicy poziomów do 52 metrów. Gdzie leży Alfelder Windloch? W pobliżu wsi Kauerheim, w gminie Alfeld w Bawarii, w Jurze Frankońskiej. Czy jest to jaskinia z oświetlonymi trasami turystycznymi? Nie. To naturalna, nieudostępniona w sposób komercyjny jaskinia szczelinowa. Dlaczego warto o niej wiedzieć? Dla miłośników geologii i speleologii to rzadka okazja, by zobaczyć, jak kopalna rafa gąbkowa przekształciła się w rozległy system podziemnych szczelin. Jaskinia pokazuje też, że Jura Frankońska słynie nie tylko z wapiennych, ale i z dolomitowych form krasowych.
-
Balve Cave
Beckum
Balver Höhle (Jaskinia Balve) to rozległa jaskinia w dolinie rzeki Hönne, w gminie Balve na północnym zachodzie niemieckiego regionu Sauerland. Dziś jest przede wszystkim miejscem wydarzeń kulturalnych, a dla archeologów od ponad stu lat stanowi ważne stanowisko z epoki środkowego paleolitu. Gdzie leży Balve Cave i jak wygląda? Jaskinia znajduje się w dolinie Hönne, w okolicy miejscowości Balve, w pobliżu dzielnicy Beckum. Wejście otwiera się w kierunku południowo-zachodnim i ma około 2,5 m wysokości oraz 4,8 m szerokości. Za nim zaczyna się wielki, rozwidlony korytarz, którego układ opisuje się jako literę Y. Badacze nazywają ją ruiną jaskini, bo większa część dawnego sklepienia i wypełnienia nie przetrwała w pierwotnym kształcie. Co znaleziono w jaskini? Zainteresowanie naukowców budzą warstwy ze środkowego paleolitu, czyli z czasów neandertalczyków. Wydobyto stąd między innymi ciężkie, sercowate ręczne narzędzie z krzemienia, kilka dwustronnie obrobionych owalnych skrobaczy oraz wióry w technice lewaluaskiej. Sekwencję z Balve zestawia się w literaturze z sąsiednimi stanowiskami regionu, na przykład z jaskinią Volkringhauser Höhle. Wśród szczątków zwierzęcych dominują kości niedźwiedzia jaskiniowego. Znaleziono też ludzkie szczątki z wczesnego mezolitu. Za najpiękniejsze odkrycie uchodzi kieł mamuta o długości 4,6 m. Replikę można zobaczyć w muzeum w Arnsbergu, a oryginalne materiały trafiły do zbiorów Westfalskiego Muzeum Archeologii w Herne oraz Muzeum Pradziejów i Wczesnego Średniowiecza w zamku Werdringen w Hagen. Dlaczego dawne osady są tak skąpe? Stanowisko rozpoznano wcześnie, jednak zanim nauka zdążyła zabezpieczyć jego zasoby, osady jaskiniowe wykorzystywano do celów rolniczych i w dużej mierze zniszczono. Pod koniec XIX wieku złoża archeologiczne dwóch największych jaskiń doliny Hönne, czyli Balver Höhle i pobliskiej Feldhofhöhle, były już prawie wyeksploatowane. Dlatego dzisiejsze wnioski opierają się głównie na zbiorach muzealnych i późniejszych opracowaniach. Jaskinia jako scena Balver Höhle uchodzi za największą jaskinię w Europie wykorzystywaną jako przestrzeń kulturalna. Odbywają się w niej koncerty i przedstawienia teatralne, a naturalna akustyka oraz skalne tło mocno wpływają na brzmienie występów. Obiekt jest własnością gminy Balve, a wynajmuje go miejscowe bractwo strzeleckie św. Sebastiana. Wspomina o niej również staroskandynawska Saga o Thidreku. Czy można tu wejść i co jeszcze zobaczyć? Ponieważ jaskinia służy jako sala wydarzeń, nie jest swobodnie dostępna dla zwiedzających. Warto sprawdzić terminy imprez lub zorganizowanych wejść. Okolica ma jednak sporo do zaoferowania pieszym i rowerzystom: przy jaskini prowadzi Märkische Höhlenroute, trasa rowerowa biegnąca ze stacji Balve obok jaskini, a dalej przez Balve-Beckum. W samym Beckum paleontolodzy z muzeum LWL od ponad dwudziestu lat badają osady dolnej kredy, z których pochodzą szczątki ssaków. W dawnym kamieniołomie na północ od wsi znajdowano również kości dinozaurów w szczelinach krasowych. Najczęstsze pytania Czy w Balver Höhle żyli neandertalczycy? Warstwy środkowego paleolitu z narzędziami, takimi jak ręczne narzędzie sercowate czy wióry lewaluaskie, wiążą się z tą epoką. Jak duże jest wejście? Ma około 2,5 m wysokości i 4,8 m szerokości, otwiera się na południowy zachód. Czy można wejść do środka w dowolnym momencie? Nie, jaskinia jest sceną wydarzeń i nie jest swobodnie dostępna. Gdzie obejrzeć znaleziska? W Herne, w zamku Werdringen w Hagen oraz w muzeum w Arnsbergu, gdzie stoi replika kła mamuta.
-
Falkensteiner Cave
Grabenstetten
Jaskinia Falkensteiner (Falkensteiner Höhle) to jedna z najdłuższych znanych jaskiń Jury Szwabskiej w południowych Niemczech. Leży około 1,3 km na południowy zachód od wsi Grabenstetten w powiecie Reutlingen (Badenia-Wirtembergia). Dla turysty to przede wszystkim cel pieszych wędrówek i ciekawostka geologiczna, bo do wnętrza nie wchodzi się jak do zwykłej jaskini pokazowej. Czym jest Falkensteiner Höhle? To klasyczny przykład jaskini krasowej, a dokładniej wodnej jaskini szczelinowej, wykształconej wzdłuż spękań między warstwami skał wapiennych (niem. Schichtfugen-Wasserhöhle). Woda przez tysiące lat rozpuszczała wapień i drążyła w górze system korytarzy. Jaskinia należy do obszaru Geoparku Szwabska Jura, który zalicza ją do atrakcji tematycznych „jaskinie i kras". Jak długa jest jaskinia? Źródła podają różne liczby. Państwowa służba geologiczna Badenii-Wirtembergii (LGRB) pisze, że zbadano ponad 5000 m korytarzy. W zestawieniach prasowych pojawia się około 5 km długości całkowitej, z czego ok. 3987 m uznaje się za przebadane i dostępne dla speleologów w bazach jaskiń. Niezależnie od przyjętej wartości jest to jeden z największych podziemnych systemów regionu. Czy można wejść do środka? Nie jak na zwykłą wycieczkę. Falkensteiner Höhle to tzw. jaskinia „dzika" (wilde Höhle), a nie trasa turystyczna z oświetleniem i przewodnikiem przy kasie. Wejście jest oficjalnie ograniczone: gmina Grabenstetten zezwala na nie wyłącznie w drodze wyjątku, a wstęp jest możliwy tylko ze specjalnym pozwoleniem i doświadczonym przewodnikiem. Powód jest prosty: podczas silnych opadów i roztopów jaskinię może szybko i nagle zalać woda. Zdarzały się tu poważne wypadki, w tym śmiertelny w maju 2026 roku, dlatego na własną rękę nie należy wchodzić do środka. Co można zobaczyć bez wchodzenia do jaskini? Najbezpieczniejszy sposób na poznanie tego miejsca to wędrówka. Z Grabenstetten prowadzą szlaki, między innymi pętla o długości około 12 km przez skałę Lauereckfels do jaskini, a także trasy doliną rzeki Elsach, które kończą się przy imponującym portalu wejściowym. Portal i otaczający las pozwalają poczuć skalę zjawiska krasowego bez ryzyka. Warto zabrać wygodne buty, bo teren jest nierówny i bywa mokry. Kto bada jaskinię? Systemem zajmują się lokalni badacze z grupy ARGE Höhle und Karst Grabenstetten. Stowarzyszenie bada i dokumentuje jaskinię, a w 2020 roku wydało książkę „Falkensteiner Höhle: Reise ins Innere der Schwäbischen Alb" (Podróż do wnętrza Jury Szwabskiej), poświęconą temu obiektowi. Najczęstsze pytania Czy Falkensteiner Höhle jest jaskinią pokazową? Nie. To jaskinia dzika, bez infrastruktury turystycznej. Czy mogę wejść do jaskini samodzielnie? Nie powinieneś. Wejście wymaga zgody gminy Grabenstetten i doświadczonego przewodnika, a ryzyko nagłego zalania jest realne. Jak dojść do jaskini? Najprościej pieszo z Grabenstetten; dostępne są trasy krótsze i dłuższa pętla około 12 km. Jak długa jest jaskinia? Zbadano ponad 5000 m, z czego około 3,9 km figuruje w bazach jaskiń jako przebadane. Dla kogo to miejsce? Dla miłośników pieszych wycieczek, geologii i krasu, którzy chcą zobaczyć portal jednego z największych systemów jaskiniowych Jury Szwabskiej.
-
Wendelsteinhöhle
Brannenburg
Wendelsteinhöhle to jaskinia w bawarskich Alpach, na terenie gminy Brannenburg, uznawana za najwyżej położoną jaskinię udostępnioną turystom w Niemczech. Wejście znajduje się na wysokości około 1711 metrów, tuż poniżej szczytu Wendelsteinu. Gdzie leży Wendelsteinhöhle i jak do niej dojść? Jaskinia leży na południowym stoku góry Wendelstein, około 100 metrów poniżej wierzchołka. Od górnej stacji kolejki zębatej Wendelsteinbahn dzieli ją mniej więcej pięć minut spaceru, więc nie trzeba wspinaczki wysokogórskiej. Wielu odwiedzających łączy wizytę w jaskini z przejazdem kolejką i spacerem po szczycie, z którego rozciąga się panorama Alp Bawarskich. Jak wygląda zwiedzanie? Trasa zaczyna się przy wejściu i prowadzi po 82 stopniach w dół, aż do wielkiej komory nazywanej „Domem". Całkowita długość korytarzy przekracza 500 metrów, ale dla zwiedzających przygotowano odcinek około 170 metrów. Jaskinia ma charakter naturalnej jaskini krasowej, a jej korytarze biegną wzdłuż pionowych szczelin w skale. Cały przejazd i spacer zajmuje zwykle około godziny. Wnętrze jest chłodne: temperatura utrzymuje się przez cały rok w okolicach 3°C, dlatego nawet w ciepły letni dzień warto zabrać kurtkę i wygodne, antypoślizgowe buty. Warto też mieć własne źródło światła w telefonie, choć trasa jest przystosowana do zwiedzania. Odkrycie i historia Według jednego ze źródeł jaskinię odkrył w 1864 roku mieszkaniec Bayrischzell, a w 1882 roku została zbadana pod kątem naukowym. Od lata 2010 roku funkcjonuje w niej nowa koncepcja udostępnienia dla zwiedzających. Wysokie położenie ponad dnami dolin skłania do przypuszczeń, że to bardzo stary system jaskiniowy, choć jest to raczej opinia niż ustalenie specjalistów. Kiedy można ją zwiedzać? Jaskinia jest otwarta sezonowo, mniej więcej od końca maja do początku listopada. Zimą pozostaje zamknięta, ponieważ służy jako zimowisko nietoperzy. Panują tu stabilne warunki bez mrozu, wilgotne i spokojne, a zwierzęta nie mogą być niepokojone w czasie hibernacji. Przed wyjazdem sprawdź aktualne godziny na stronie kolejki Wendelsteinbahn, bo terminy mogą się zmieniać w zależności od pogody i śniegu na szczycie. Najczęstsze pytania Czy Wendelsteinhöhle jest najwyżej położoną jaskinią w Niemczech? Tak, jest opisywana jako najwyżej położona jaskinia udostępniona turystom w tym kraju. Jak długa jest trasa? Cała jaskinia ma ponad 500 metrów, a zwiedzającym udostępniono około 170 metrów. Ile schodów trzeba pokonać? Droga w dół do „Domu" prowadzi po 82 stopniach, więc trzeba liczyć się z powrotem pod górę. Czy trzeba się ciepło ubrać? Tak. Temperatura w środku wynosi około 3°C przez cały rok. Dlaczego jest zamknięta zimą? Jaskinia jest zimowiskiem nietoperzy, które w tym czasie nie mogą być niepokojone. Czy to dobry cel dla rodzin? Krótki dojazd z górnej stacji kolejki sprawia, że to prosta wycieczka, o ile dzieci poradzą sobie ze schodami i chłodem.
-
Vogelherdhöhle
Stetten ob Lontal
Vogelherdhöhle to jaskinia w dolinie rzeki Lone na Jurze Szwabskiej w Badenii-Wirtembergii, położona przy miejscowości Stetten ob Lontal, należącej do gminy Niederstotzingen. Z zewnątrz to skromny wapienny otwór we wzgórzu, ale w świecie archeologii jest jednym z najważniejszych stanowisk epoki lodowcowej w Europie. Znaleziono tu jedne z najstarszych znanych dzieł sztuki figuralnej na świecie. Dlaczego Vogelherdhöhle jest tak ważna? W warstwach kultury oryniackiej archeolodzy odkryli małe rzeźby zwierząt wycięte z kła mamuta. Figurki mają zaledwie kilka centymetrów długości i przedstawiają między innymi konie, mamuty, lwy jaskiniowe i bizony. Ich wiek szacuje się na około 35–40 tysięcy lat, więc powstały w czasach, gdy w Europie pojawili się pierwsi anatomicznie współcześni ludzie. Rzeźbiarze potrafili oddać proporcje i charakter zwierząt z zaskakującą precyzją. Wyjątkiem od zasady jest jedna rzeźba z czerwonawego piaskowca, bo niemal wszystkie figurki z tego regionu wykonano z kości słoniowej mamuta. Wśród znalezisk są też flety z kości ptaków i z kości słoniowej. Razem z rzeźbami świadczą o tym, że w dolinach Jury Szwabskiej rozwinęła się wtedy bogata kultura symboliczna i muzyczna. Historia badań Jaskinię eksplorowano w 1931 roku. Wykopaliskami kierował Gustav Riek, a prace trwały kilka miesięcy. Wydobyto wówczas pierwszą grupę figurek z kości słoniowej, co zrobiło wielkie wrażenie na świecie nauki. Później badacze wrócili do hałd urobku po dawnych wykopaliskach. Nowe prace w latach 2005–2012 oraz kolejne kampanie przyniosły dalsze fragmenty i całe rzeźby. W 2006 roku odnaleziono podczas dodatkowych poszukiwań figurkę mamuta. Łącznie znanych jest dziś kilkadziesiąt figurek i ich fragmentów. Światowe dziedzictwo UNESCO W 2017 roku Vogelherdhöhle wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO jako jedną z sześciu jaskiń zespołu „Jaskinie i sztuka epoki lodowcowej na Jurze Szwabskiej". Pozostałe stanowiska leżą w dolinach Lone i Ach, między innymi Hohlenstein-Stadel i Geißenklösterle. Wszystkie razem dokumentują początki sztuki i muzyki w Europie. Czy można zwiedzać jaskinię? Jaskinia nie jest obecnie dostępna dla zwiedzających. Działający przy niej wcześniej Archäopark Vogelherd został zamknięty w 2022 roku. Oryginalne znaleziska zobaczysz w muzeum: mamut i lew jaskiniowy z kości słoniowej prezentowane są w Urgeschichtliches Museum w Blaubeuren, które jest najlepszym miejscem, by zobaczyć te zabytki z bliska. Najczęstsze pytania Gdzie leży Vogelherdhöhle? W dolinie Lone na wschodniej Jurze Szwabskiej, przy Stetten ob Lontal w gminie Niederstotzingen. Ile lat mają figurki? Szacuje się je na około 35–40 tysięcy lat. Należą do kultury oryniackiej. Z czego wykonano rzeźby? Prawie wszystkie z kła mamuta. Jedyną znaną inną rzeźbą jest figurka z czerwonawego piaskowca. Gdzie obejrzeć znaleziska? W Urgeschichtliches Museum w Blaubeuren, które pokazuje między innymi mamuta i lwa jaskiniowego z Vogelherdu. Czy jaskinia jest na liście UNESCO? Tak, od 2017 roku, razem z pięcioma innymi jaskiniami Jury Szwabskiej.
-
Hohle Fels
Schelklingen
Hohle Fels to krasowa jaskinia koło Schelklingen w powiecie Alb-Donau w Badenii-Wirtembergii, kilka kilometrów od Ulm. Leży około kilometra na wschód od centrum miasteczka, na Jurze Szwabskiej. Należy do najważniejszych stanowisk archeologicznych epoki lodowcowej w Europie, a od 2017 roku jest częścią obiektu światowego dziedzictwa UNESCO „Jaskinie i sztuka epoki lodowej na Jurze Szwabskiej". Dlaczego Hohle Fels jest tak znana? W osadach jaskini znaleziono jedne z najstarszych znanych na świecie przykładów sztuki i instrumentów muzycznych. Ludzie górnego paleolitu zostawiali tu ślady pobytu przez dziesiątki tysięcy lat, a warstwy z kultury aurygnackiej zawierają zarówno narzędzia, jak i przedmioty o charakterze symbolicznym. Dla badaczy to miejsce, w którym widać początki ludzkiej wyobraźni artystycznej. Wenus z Hohle Fels Najsłynniejszym odkryciem jest figurka kobieca wyrzeźbiona w kle mamuta. Wydobył ją w 2008 roku zespół Uniwersytetu w Tybindze pod kierunkiem Nicholasa Conarda z najniższej warstwy aurygnackiej. Szacuje się, że ma około 35–40 tysięcy lat. Znaleziono ją w sześciu fragmentach; brakuje lewego ramienia z barkiem. Nad głową rzeźby znajduje się otwór, więc prawdopodobnie nosiło się ją jako zawieszkę. Figurkę można oglądać w Muzeum Prahistorii w Blaubeuren (Urgeschichtliches Museum), a nie w samej jaskini. Flety z epoki lodowcowej Blisko Wenus, w odległości około 70 cm, archeolodzy znaleźli flet z kości. Należy do najstarszych znanych instrumentów muzycznych; różne źródła podają wiek od około 35 do 42 tysięcy lat. Razem z figurką pokazuje, że sztuka i muzyka były częścią życia ludzi tej epoki. Historia badań Pierwsze wykopaliska prowadzono w 1870 roku; Oskar Fraas i J. Hartmann odkryli wówczas kości niedźwiedzia jaskiniowego, renifera, mamuta i konia oraz aurygnackie narzędzia. Kolejne prace trwały w latach 1958–1960 (G. Matschak i Gustav Riek) oraz 1977–1979. Wielkie odkrycia XXI wieku to efekt wieloletnich badań uniwersytetu z Tybingi. Stanowisko wciąż dostarcza nowych znalezisk, wśród nich figurki wydry z kości mamuta. Czy można zwiedzać jaskinię? Wikidata opisuje Hohle Fels jako jaskinię turystyczną, więc część podziemi bywa dostępna dla zwiedzających. Zasady wejść i terminy mogą się zmieniać, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje u lokalnych organizatorów. Dobrym uzupełnieniem wizyty jest muzeum w Blaubeuren, gdzie pokazuje się oryginalne znaleziska. Najczęstsze pytania Gdzie leży Hohle Fels? Około kilometra na wschód od centrum Schelklingen, na Jurze Szwabskiej, niedaleko Ulm. Co tu znaleziono? Wenus z kła mamuta, flet kościany, narzędzia aurygnackie oraz kości zwierząt epoki lodowcowej. Ile lat ma Wenus z Hohle Fels? Szacunkowo 35–40 tysięcy lat. Gdzie zobaczyć figurkę? W Muzeum Prahistorii w Blaubeuren. Czy to obiekt UNESCO? Tak, jaskinia wchodzi od 2017 roku w skład wpisu „Jaskinie i sztuka epoki lodowej na Jurze Szwabskiej".
-
Genovevahöhle
Kordel
Genovevahöhle to niewielka jaskinia w pobliżu Kordel, w powiecie Trier-Saarburg w Nadrenii-Palatynacie. Jest objęta ochroną jako pomnik przyrody, a jej nazwa łączy się z legendą o Genowefie Brabanckiej. To jeden z ciekawszych celów krótkich wycieczek w dolinie rzeki Kyll. Gdzie leży Genovevahöhle? Jaskinia znajduje się około 3,5 km na południowy wschód od Kordel, w zalesionym zboczu nad doliną Kyll. U jej stóp płynie mały potok Kuttbach. Współrzędne to około 49,807 N, 6,646 E. Dojście prowadzi leśnymi ścieżkami, dlatego warto włożyć wygodne buty. Jak wygląda jaskinia? Wnętrze ma kształt półkolistej niszy wyżłobionej w piaskowcu. Według opisów turystycznych woda rzeki podmywała skałę, tworząc obszerną wnękę. W najszerszym miejscu ma ona około 15 metrów, a strop wznosi się na kilka metrów nad podłogą. To raczej schronienie skalne niż rozległy system podziemnych korytarzy, więc nie potrzeba sprzętu ani latarki, by ją obejrzeć. Do wejścia prowadzą stopnie wykute w skale, które w 1910 roku przygotowało lokalne koło Eifelverein z Kordel. Co mówi historia i archeologia? Znaleziska z okolicy, w tym prosty skrobacz krzemienny, sugerują, że ludzie szukali tu schronienia już w epoce kamienia. Obok śladów prehistorycznych odkryto także fragmenty ceramiki rzymskiej i frankijskiej. Miejsce było więc używane przez wiele epok, co nie dziwi, bo Kyll od wieków stanowiła naturalny szlak. Skąd nazwa i legenda? Przez stulecia mieszkańcy Kordel nazywali grotę po prostu Kuttbachhöhle, od potoku poniżej. Nazwa Genovevahöhle upowszechniła się dopiero w XIX wieku, gdy miejsce powiązano z opowieścią o Genowefie Brabanckiej, niesłusznie oskarżonej żonie, która według podania ukrywała się w głuszy. Ta średniowieczna historia, zapisana prawdopodobnie w XIV wieku w klasztorze Maria Laach, inspirowała też artystów, między innymi operę Roberta Schumanna. Warto wiedzieć, że w Nadrenii kilka jaskiń nosi to samo imię. Jak zaplanować wizytę? Jaskinia leży przy szlakach Eifelsteig i Römerpfad, więc łatwo włączyć ją do dłuższej trasy pieszej. Wielu turystów łączy ją z pobliską Klausenhöhle. Wejście jest bezpłatne, a miejsce dostępne cały rok, choć po deszczu skała i stopnie bywają śliskie. Najczęstsze pytania Czy Genovevahöhle jest duża? Nie. To szeroka nisza w skale, szeroka na około 15 metrów, nie system korytarzy. Czy trzeba płacić za wstęp? Nie, to ogólnodostępny pomnik przyrody w lesie. Jak daleko jest od Kordel? Około 3,5 km w linii na południowy wschód, w dolinie Kyll. Czy legenda naprawdę dotyczy tego miejsca? To tradycja lokalna; nazwa jest późniejsza, a dawniej jaskinię znano jako Kuttbachhöhle. Co zobaczyć w pobliżu? Klausenhöhle oraz odcinki szlaków Eifelsteig i Römerpfad w dolinie Kyll.
-
Sontheimer Höhle
Sontheim
Sontheimer Höhle to jaskinia naciekowa na Jurze Szwabskiej w Badenii-Wirtembergii, w miejscowości Sontheim, części gminy Heroldstatt. Leży na wysokości około 730 m n.p.m. i należy do najstarszych jaskiń udostępnionych turystom w Niemczech. Dawniej nazywano ją Sontheimer Erdloch, czyli „sontheimską dziurą w ziemi". Co to za jaskinia? Cała długość korytarzy wynosi około 530 metrów, ale zwiedzającym udostępniono tylko część, rzędu 190 metrów. Jaskinia powstała w wapieniach białej jury, w których woda przez tysiąclecia żłobiła podziemne przestrzenie. Wewnątrz zobaczysz formy naciekowe, czyli stalaktyty i stalagmity, a także typowe dla krasu wąskie przejścia i komory. Jaskinia jest sucha i chłodna, więc warto zabrać cieplejszą bluzę nawet w upalny dzień. Dlaczego ma znaczenie historyczne? Jaskinia od dawna przyciągała ludzi. W jej wnętrzu znaleziono kilka pochówków, które na podstawie darów grobowych datowano na III–IV wiek. W latach 1977–1978 prowadzono tu wykopaliska pod kierunkiem krajowego urzędu ochrony zabytków. Badacze odkrywali też kolejne wejścia i sąsiednie groty: w latach 80. XX wieku Tiefentalschacht, Kohlhaldenhöhlen i Lindenhöhle, a w 1999 roku Hawaiischacht. Tradycją miejscowej społeczności jest coroczne święto jaskini (Höhlenfest), przywrócone w 1957 roku. Jak wygląda zwiedzanie? Do środka wchodzi się wyłącznie z przewodnikiem. Wycieczka trwa około pół godziny, a prowadzą ją wolontariusze związani z lokalnym towarzystwem jaskiniowym. Opowiadają o powstaniu jaskini, jej historii i życiu podziemnej przyrody. Kiedy można zwiedzać? Jaskinia jest zamknięta dla ludzi poza sezonem, bo służy jako zimowisko nietoperzy. Zwiedzać można mniej więcej od 1 maja do 1 listopada, a od listopada do kwietnia wejście jest zamknięte, aby nie budzić zwierząt ze snu zimowego. Godziny otwarcia i ewentualne remonty wejścia sprawdź przed wyjazdem u gminy Heroldstatt lub u opiekunów jaskini. Najczęstsze pytania Czy do jaskini można wejść samemu? Nie, zwiedzanie odbywa się tylko w grupie z przewodnikiem. Ile trwa zwiedzanie? Około 30 minut. Czy jaskinia jest czynna zimą? Nie. Ze względu na ochronę nietoperzy jest dostępna tylko od wiosny do początku listopada. Gdzie leży? W Sontheim, w gminie Heroldstatt na Jurze Szwabskiej, w pobliżu Laichingen, gdzie znajduje się też inna znana jaskinia turystyczna, Laichinger Tiefenhöhle. Czy to dobry cel dla rodzin? Tak, krótka trasa i opowieści przewodników sprawiają, że jest to ciekawy przystanek także z dziećmi, choć wnętrze bywa wilgotne i śliskie, więc potrzebne jest stabilne obuwie. Wycieczkę po okolicy możesz połączyć z pieszą trasą wokół Heroldstatt, prowadzącą przez pola i lasy Jury Szwabskiej, oraz z odwiedzinami w innych jaskiniach regionu, wpisanego na listę geoparku Szwabska Jura.
-
Petersfels
Engen
Petersfels to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych epoki lodowcowej w południowo-zachodnich Niemczech. Skalna jaskinia leży około dwóch kilometrów na północny wschód od Engen w regionie Hegau, na południowym zboczu suchej doliny Brudertal. Miejsce zawdzięcza nazwę badaczowi, który je odkrył dla nauki, Eduardowi Petersowi. Czym jest Petersfels? To dawne obozowisko łowców-zbieraczy z kultury magdaleńskiej, czyli schyłku ostatniego zlodowacenia. Datowania wskazują na okres od mniej więcej 17 do 13 tysięcy lat temu, a osady świadczą, że ludzie wracali tu w kilku fazach. Region Hegau w Jurze Szwabskiej uchodzi wśród badaczy za jedno z najgęściej zasiedlonych miejsc magdaleńczyków w przedgórzu Alp. W pobliżu znajdują się inne słynne stanowiska, jak Gnirshöhle czy Kesslerloch. Kto i kiedy prowadził wykopaliska? Eduard Peters kopał tu w kilku kampaniach w latach 1927–1932, razem z Volkerem Toepferem. Jego prace objęły całe wypełnisko jaskini, więc dziś nie ma już nienaruszonych warstw, a wiedza opiera się na wydobytych zabytkach. Gerd Albrecht wrócił do okolicy z badaniami w latach 1974–1976 oraz w 1978 roku, wykorzystując nowocześniejsze metody dokumentacji. Co tu znaleziono? Zbiór z Petersfels należy do największych tego typu w Europie Środkowej. Obejmuje dziesiątki tysięcy wyrobów kamiennych oraz ponad tysiąc przedmiotów z poroża, między innymi broń myśliwską i narzędzia, których sposób wytwarzania został szczegółowo opisany w badaniach. Odkryto też szczątki dwójki dzieci. Najsłynniejsze są jednak figurki zwane wenusami z Petersfels, rzeźbione z gagatu, czyli czarnego lignitu. To bardzo stylizowane, schematyczne postacie kobiece, znane też jako „Venus z Engen". Szacuje się, że mają od około 15 do 11,5 tysiąca lat. Oryginały przechowywane są w muzeach w Engen i we Fryburgu. Czy można tu wejść? Jaskinia jest chronionym zabytkiem i nie służy do swobodnego zwiedzania, dlatego przed wyprawą warto sprawdzić aktualne zasady dostępu. Sama dolina Brudertal to natomiast popularny teren spacerowy. Wokół Engen działa też Eiszeitpark, czyli park poświęcony epoce lodowcowej, który dobrze uzupełnia wizytę. Najczęstsze pytania Gdzie leży Petersfels? Około 2 km na północny wschód od centrum Engen, na południowym stoku doliny Brudertal w regionie Hegau (Badenia-Wirtembergia). Z jakiej epoki pochodzi stanowisko? Z kultury magdaleńskiej, czyli młodszego paleolitu, mniej więcej 17–13 tysięcy lat temu. Co jest najbardziej znane? Figurki kobiece z gagatu, nazywane wenusami z Petersfels lub Venus z Engen, oraz ogromny zbiór narzędzi z kamienia i poroża. Gdzie obejrzeć zabytki? Znaleziska znajdują się głównie w muzeach w Engen i we Fryburgu, a nie na miejscu w jaskini. Czy jaskinia jest otwarta dla turystów? Jest objęta ochroną i nie jest ogólnie dostępna do eksploracji; okoliczna dolina nadaje się za to na spacer.
-
Lippoldshöhle
Alfeld (Leine)
Lippoldshöhle to niewielka jaskinia w górze Reuberg w Leinebergland, w Dolnej Saksonii, w pobliżu miasta Alfeld (Leine). W średniowieczu skalne pomieszczenia służyły jako schronienie obronne, dlatego miejsce bywa nazywane jaskiniowym zamkiem. To dobry cel krótkiej wycieczki dla osób, które lubią nietypowe formacje skalne i lokalne legendy. Czym jest Lippoldshöhle? Jaskinia ma pochodzenie tektoniczne: powstała w wyniku pęknięć i przesunięć skał, a nie rozpuszczania wapienia przez wodę. Leży w Reuberg, wzniesieniu w paśmie Leinebergland, a konkretnie nad przełomem rzeki Glene, w miejscu zwanym Glenepaß. Przełęcz oddziela Reuberg od sąsiedniego wzniesienia Duinger Berg. Skąd nazwa? Według lokalnej tradycji w jaskini ukrywał się zbójca o imieniu Lippold. Od niego wzięła nazwę cała jaskinia. Opowieść o rozbójniku dobrze pasuje do położenia: skalna kryjówka nad wąskim przełomem, trudno dostrzegalna z doliny, była idealnym miejscem na schronienie. Co można zobaczyć na miejscu? Lippoldshöhle składa się z kilku połączonych ze sobą komór, między którymi prowadzą kamienne przejścia. Poszczególne pomieszczenia mają lokalne, potoczne nazwy, wśród nich kuchnia, izba mieszkalna i więzienie. Mówi się też o stajni dla koni oraz o „kominie”, czyli samotnej skalnej kolumnie. Nazwy te przypominają, że miejsce traktowano jak prawdziwą siedzibę, a nie tylko osłonę przed deszczem. Jak dojść? Jaskinia znajduje się w okolicy wsi Brunkensen, na zachód od Alfeld. Stara literatura turystyczna z 1912 roku opisuje szlak z Alfeld: trasa prowadziła na skały ponad przełomem Glene, z których roztaczał się piękny widok, a następnie w dół do jaskini. Z góry do wejścia schodziło się około 15 minut. Okolica Reuberg jest popularna wśród piechurów, a w serwisach turystycznych znajdziesz sąsiednie pomniki przyrody i inne punkty widokowe. Najczęstsze pytania Gdzie leży Lippoldshöhle? W górze Reuberg w Leinebergland, w Dolnej Saksonii, w okolicy Brunkensen i miasta Alfeld (Leine). Czy to naturalna jaskinia? Tak, jest to jaskinia tektoniczna, którą w średniowieczu wykorzystywano jako obiekt obronny. Kim był Lippold? Według miejscowej tradycji zbójcą, który ukrywał się w jaskini i dał jej nazwę. Czy to dobre miejsce na wycieczkę z dziećmi? Połączone komory i nazwy takie jak „więzienie” czy „stajnia” robią wrażenie na młodszych turystach. Do skał prowadzi leśna ścieżka, więc zabierz wygodne buty. Jakie są współrzędne? Jaskinia leży w okolicy 51,98° N, 9,76° E. Lippoldshöhle łączy w sobie geologię, historię obronną i lokalną legendę. Przy wizycie w Alfeld warto zarezerwować na nią godzinę spaceru po Reuberg.
-
Aggertalhöhle
Engelskirchen
Aggertalhöhle to jaskinia turystyczna w powiecie Oberbergischer Kreis w Nadrenii Północnej-Westfalii, w Niemczech. Leży niecały kilometr na zachód od Ründeroth, dzielnicy gminy Engelskirchen, w bocznej dolince rzeki Agger, od której wzięła nazwę. To spokojny, rodzinny cel wycieczki w Bergisches Land, w pobliżu drogi krajowej L307 (ulica Im Krümmel). Czym wyróżnia się Aggertalhöhle? Nie jest to klasyczna jaskinia nacieków. Krajobraz wokół tworzą formy krasowe i dawne rafy koralowe, a sama jaskinia powstała w wapieniu. Nad nią zalegają jednak cienkie warstwy łupku ilastego, które prawie nie przepuszczają wody bogatej w wapń. Dlatego naciekających stalaktytów i stalagmitów jest tu niewiele. Inaczej niż w pobliskiej jaskini w Wiehl, gdzie nacieków nie brakuje, tutaj uwagę przyciąga raczej sama bryła skalna, korytarze i atmosfera podziemi. Jak wygląda zwiedzanie? Jaskinię można zobaczyć wyłącznie w ramach wycieczki z przewodnikiem. Trasa ma około 270 metrów, jest względnie płaska i oświetlona, więc nie wymaga specjalnego przygotowania. Zwiedzanie trwa mniej więcej od pół godziny do około 50 minut, zależnie od grupy i wybranej formy. Poza standardowymi oprowadzaniami organizowane są wycieczki tematyczne, programy dla dzieci oraz wizyty dla firm i stowarzyszeń. W sezonie pojawiają się też niedzielne zwiedzania specjalne z muzycznym zakończeniem. Jaskinia jest otwarta sezonowo, od wiosny do początku listopada, a dokładne dni, godziny i ceny różnią się w zależności od źródła. Przed wyjazdem sprawdź je na stronie obiektu lub gminy Engelskirchen. Jaka jest historia jaskini? Moment odkrycia nie jest znany. Przez długi czas jaskinia pozostawała niezbadana, ponieważ jedynym wejściem był stromy lej w terenie. Rolę odegrał też sztolnia dostępowa z 1890 roku. Dokładniejsze badania rozpoczęto dopiero na początku XX wieku. W latach 1927–1930 towarzystwo upiększania Ründeroth (Verschönerungsverein) przygotowało jaskinię dla regularnych gości i od tego czasu organizowano publiczne oprowadzanie. Pod koniec II wojny światowej mieszkańcy Ründeroth korzystali z niej jako z schronu przeciwlotniczego. Pomiarami i opieką zajmuje się grupa Arbeitskreis Kluterthöhle, która w 1997 roku opublikowała nowy plan jaskini. Najczęstsze pytania Czy można wejść do jaskini bez przewodnika? Nie, zwiedzanie jest możliwe tylko z przewodnikiem. Czy to miejsce nadaje się dla dzieci? Tak, trasa jest krótka, względnie równa i oświetlona, a w ofercie są programy dla dzieci. Czy jest tu dużo nacieków? Nie. Łupek ilasty nad jaskinią ogranicza przenikanie wody z wapniem, więc nacieków jest niewiele. Ile czasu zająć? Samo zwiedzanie to od pół godziny do około 50 minut, a z dojazdem i spacerem po okolicy warto zaplanować pół dnia. Gdzie leży? Około kilometra na zachód od Ründeroth w gminie Engelskirchen, w Nadrenii Północnej-Westfalii. Aggertalhöhle dobrze łączy się z innymi atrakcjami regionu, na przykład spacerami po dolinie Agger i odwiedzeniem Engelskirchen. To propozycja na krótki, nietypowy przystanek w podróży przez Bergisches Land.
Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca
Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.