Kultura i sztuka — Norwegia

Opera w Oslo

Oslo

Opera w Oslo (nor. Operahuset) to gmach opery i baletu w dzielnicy Bjørvika, w centrum stolicy Norwegii, tuż przy wodach Oslofjordu. Budynek otwarto w kwietniu 2008 roku i bardzo szybko stał się jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w mieście. Projekt przygotowała pracownia Snøhetta, a właścicielem obiektu jest państwo norweskie. Co wyróżnia ten budynek? Najbardziej charakterystyczny jest skośny, biały dach, który z oddali przypomina lodową taflę wynurzającą się z fiordu. Dach schodzi łagodnie aż do poziomu wody, dzięki czemu można po nim swobodnie wejść na górę. Powierzchnia dostępna dla zwiedzających, określana jako „dywan", liczy około 18 tysięcy metrów kwadratowych. Pokrywa ją włoski marmur La Facciata, wybrany w międzynarodowym przetargu. Kamień zachowuje jasny kolor i połysk także wtedy, gdy jest mokry, co w norweskim klimacie ma duże znaczenie. Czy wejście na dach jest płatne? Nie wymaga to biletu na przedstawienie. Dach pełni funkcję publicznego placu i punktu widokowego: z góry widać port, fiord oraz centrum Oslo. W pierwszych trzech miesiącach po otwarciu z przestrzeni wokół budynku skorzystało ponad 300 tysięcy osób, co pokazuje, że zamysł architektów, by otworzyć kulturę na codzienny spacer, się sprawdził. Kto stworzył projekt? Za architekturę odpowiada Snøhetta, norweska pracownia, w której działali m.in. Kjetil Trædal Thorsen, Tarald Lundevall i Craig Dykers. Konstrukcją zajęła się firma Reinertsen Engineering, nad akustyką pracowali specjaliści z Arup Acoustics oraz Brekke & Strand Akustikk, a wykonawcą był Veidekke. Różne źródła podają odmienne koszty inwestycji, rzędu pół miliarda euro. Jest to największa instytucja kultury zbudowana w Norwegii w czasach nowożytnych. Nagrody W 2009 roku budynek otrzymał Nagrodę Unii Europejskiej w dziedzinie architektury współczesnej im. Miesa van der Rohe. Spośród 340 zgłoszonych obiektów z całej Europy jury wybrało pięciu finalistów, a zwycięzcą została właśnie oslowska opera. Nagroda wynosiła 60 tysięcy euro i przyznawana jest co dwa lata. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Opera w Oslo? W dzielnicy Bjørvika, w centrum miasta, bezpośrednio nad Oslofjordem. To okolica nowoczesnej zabudowy nad wodą, w pobliżu dworca centralnego. Czy można wejść na dach opery? Tak. Dach jest ogólnodostępny i został zaprojektowany jako przestrzeń do spacerów. Warto zachować ostrożność, gdy marmur jest wilgotny lub oblodzony. Kto zaprojektował operę? Pracownia Snøhetta, która wygrała konkurs na projekt narodowej opery i baletu. Czy to tylko budynek dla widzów spektakli? Nie. Choć mieści scenę opery i baletu, jest również miejscem, gdzie mieszkańcy i turyści spotykają się, odpoczywają i podziwiają panoramę fiordu. Kiedy najlepiej odwiedzić to miejsce? Dach jest atrakcyjny o każdej porze roku, a szczególnie przy dobrej pogodzie, gdy z góry widać zatokę i panoramę miasta, oraz w okolicach zachodu słońca.

Den Nationale Scene

Bergen

Den Nationale Scene to największy teatr w Bergen i jeden z najstarszych stałych teatrów w Norwegii. Mieści się przy placu Engen w centrum miasta, a jego historia sięga połowy XIX wieku. To dobry punkt dla każdego, kto chce zobaczyć, jak w Bergen narodziła się norweskojęzyczna scena. Czym jest Den Nationale Scene? Teatr, w skrócie nazywany DNS, to instytucja z długą tradycją, która do dziś gra regularny repertuar na dużej scenie w Bergen. Według opisów jest największą sceną teatralną miasta. W Norwegii liczy się też jako jedna z najstarszych stale działających scen, dlatego bywa wymieniany wśród ważnych punktów kulturalnych Bergen obok muzeów i sal koncertowych. Jak powstał teatr? Początki wiążą się ze skrzypkiem Ole Bullem, który założył teatr w 1850 roku pod nazwą Det Norske Theater. Celem było rozwijanie norweskiej dramaturgii i grania w języku norweskim, a nie po duńsku, jak wówczas bywało na scenach w kraju. Pierwszą siedzibą był budynek zwany Komediehuset, położony na Engen. Ibsen i Bjørnson w Bergen Z teatrem związani byli dwaj najważniejsi norwescy dramaturdzy tamtej epoki. Henrik Ibsen pracował tu od 1851 do 1857 roku jako instruktor i konsultant artystyczny, czyli uczył się teatru od kuchni, zanim stał się znanym autorem. Po nim, w latach 1857–1859, teatrem kierował Bjørnstjerne Bjørnson. Dla miłośników literatury to jeden z ważniejszych adresów w mieście. Przerwa i nowa nazwa Kłopoty finansowe doprowadziły do zamknięcia teatru w 1863 roku. Scena wróciła po kilkunastu latach: w 1876 roku teatr otwarto ponownie, a wraz z nowym otwarciem przyjął nazwę Den Nationale Scene, którą nosi do dziś. Obecny budynek W 1909 roku teatr przeniósł się do nowego gmachu przy Engen. Zaprojektował go architekt Einar Oscar Schou. Otwarcie odbyło się 19 lutego 1909 roku spektaklem „Erasmus Montanus" Ludviga Holberga, klasyka dramatu skandynawskiego. W 2001 roku budynek odnowiono tak, by przywrócić mu niemal pierwotny wygląd. Jak dojść i co warto wiedzieć? Teatr stoi w centrum Bergen, przy placu Engen, kilka minut spacerem od głównych ulic miasta. Współrzędne to około 60,3926 N, 5,3196 E. Aktualny repertuar, godziny kasy i ceny biletów najlepiej sprawdzić na stronie teatru przed wizytą, ponieważ spektakle grane są głównie po norwesku. Najczęstsze pytania Czy Den Nationale Scene to najstarszy teatr w Norwegii? Nie jest jedynym starym teatrem, ale jest opisywany jako jeden z najstarszych stałych teatrów w kraju i największy w Bergen. Kto założył teatr? Skrzypek Ole Bull, w 1850 roku, jako Det Norske Theater. Czy Henrik Ibsen naprawdę tu pracował? Tak. Był instruktorem i konsultantem teatru od 1851 do 1857 roku. Kiedy otwarto obecny budynek? 19 lutego 1909 roku, według projektu Einara Oscara Schou. Czy warto zajrzeć do teatru, nie znając norweskiego? Sam budynek i jego historia są interesujące także z zewnątrz. Na spektakl warto wybrać się, jeśli lubisz teatr i nie przeszkadza ci język, lub sprawdzić wcześniej, czy grane są przedstawienia z tłumaczeniem lub w formie muzycznej.

Hålogaland Teater

Tromsø

Hålogaland Teater to teatr regionalny w Tromsø, w północnej Norwegii. Działa od 1971 roku i był pierwszym teatrem regionalnym w kraju oraz pierwszym zawodowym teatrem w całej Nord-Norge. Dziś mieści się w nowoczesnym gmachu nad samą wodą, w centrum miasta leżącego za kręgiem polarnym. Skąd wzięła się nazwa? Nazwa nawiązuje do Hålogalandu, czyli najdalej wysuniętej na północ prowincji średniowiecznej Norwegii. Teatr od początku miał reprezentować cały północny region, a nie tylko jedno miasto, dlatego wybrano historyczną nazwę krainy, a nie nazwę Tromsø. Jaka jest historia teatru? Zespół powstał w 1971 roku. W latach 1971–1984 wynajmował pomieszczenia w Rådstua, starszym budynku w Tromsø, który wcześniej służył jako ratusz, komisariat policji i więzienie. Obecna, specjalnie zaprojektowana siedziba została otwarta w 2005 roku na Teaterplassen, przy nabrzeżu w centrum miasta. Projekt wyłonił otwarty konkurs z 1998 roku, który wygrała pracownia Vulkan Arkitekter. Jak wygląda budynek? Nowy gmach rozpoznasz po wysokiej wieży scenicznej wznoszącej się nad niższą, poziomą bryłą. Elewacja z ciemnej, szklistej cegły wyróżnia się na tle okolicznej zabudowy. Źródła różnie podają liczbę scen: najczęściej mowa o trzech salach widowiskowych o różnej pojemności, od około stu do ponad trzystu miejsc, a część opisów wspomina także małą scenę przy kawiarni. Przed wizytą warto sprawdzić aktualny układ sal na stronie teatru. Co można zobaczyć na scenie? Repertuar jest zróżnicowany: współczesny i klasyczny dramat, teatr muzyczny oraz przedstawienia dla dzieci. Wiele spektakli wystawia się w regionalnych dialektach norweskich, co daje wgląd w żywy język północy kraju. Dla osób nieznających norweskiego to raczej doświadczenie kulturowe niż pełne zrozumienie fabuły, ale atmosfera wieczoru w teatrze na dalekiej północy robi wrażenie sama w sobie. Czy teatr gra tylko w Tromsø? Nie. Mimo że siedziba znajduje się w Tromsø, zespół jeździ też z przedstawieniami po okolicznych, mniej zaludnionych obszarach regionu. To część idei teatru regionalnego: kultura na wysokim poziomie ma być dostępna również poza największym miastem Północy. Gdzie dokładnie jest teatr i jak go znaleźć? Budynek stoi na Teaterplassen, przy morzu, w samym centrum Tromsø. Współrzędne to około 69,64 N, 18,94 E. W centrum większość atrakcji jest w zasięgu spaceru, więc teatr łatwo połączyć ze zwiedzaniem nabrzeża i okolicznych ulic. Najczęstsze pytania Kiedy powstał Hålogaland Teater? W 1971 roku, jako pierwszy teatr regionalny w Norwegii i pierwszy profesjonalny teatr w Nord-Norge. Kto zaprojektował obecny budynek? Pracownia Vulkan Arkitekter, zwycięzca otwartego konkursu z 1998 roku. Gmach otwarto w 2005 roku. Czy przedstawienia są po norwesku? Tak, w tym często w regionalnych dialektach północnej Norwegii. Sprawdź w programie, czy dany spektakl ma napisy lub tłumaczenie. Jakie gatunki gra teatr? Dramat współczesny i klasyczny, musicale oraz teatr dla dzieci. Czy warto zajrzeć, nie idąc na spektakl? Sama bryła budynku z wieżą sceniczną i ciemną fasadą przy nabrzeżu jest ciekawym punktem na spacerze po centrum Tromsø.

Teatr Narodowy w Oslo

Oslo

Teatr Narodowy w Oslo (norw. Nationaltheatret) to jeden z najważniejszych norweskich teatrów dramatycznych i jednocześnie jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków w centrum stolicy. Stoi przy głównej osi miasta, w okolicy Studenterlunden, między ulicą Karola Johana a Pałacem Królewskim, i od ponad stu lat jest miejscem, gdzie spotykają się klasyka i współczesny repertuar. Kiedy powstał Teatr Narodowy w Oslo? Budowę rozpoczęto w 1891 roku, a oficjalne otwarcie odbyło się 1 września 1899 roku. Projekt przygotował architekt Henrik Bull (1864–1953), który zdobył zlecenie w konkursie architektonicznym. Lokalizację w Studenterlunden poparli osobiście Henrik Ibsen i Bjørnstjerne Bjørnson, kiedy w 1888 roku wcześniejszy pomysł na inną działkę napotkał sprzeciw uniwersytetu. Otwarcie rozłożono na trzy kolejne dni września. Pierwszego dnia zagrano wybrane fragmenty utworów Ludviga Holberga, drugiego „Wroga ludu” Ibsena, a trzeciego „Sigurda Jorsalfara” Bjørnsona. Na uroczystościach był obecny Ibsen z żoną Suzannah. Dlaczego ten teatr jest ważny dla Norwegów? Teatr jest silnie związany z Ibsenem, a jego sztuki wystawiano tu niemal co roku od otwarcia. W 1903 roku odbyła się tutaj prapremiera „Cesarza i Galilejczyka”. W budynku organizowany jest także Międzynarodowy Festiwal Ibsenowski, odbywający się co dwa lata. Przed głównym wejściem stoją pomniki Ibsena i Bjørnsona, a nazwisko Ibsena widnieje na fasadzie. Początki instytucji nie były łatwe. Teatr działał jako placówka prywatna i kilkakrotnie przechodził kryzysy finansowe. Dopiero w 1929 roku państwo zaczęło go wspierać, początkowo skromnymi środkami. Jak wygląda budynek? Gmach łączy historyzujące formy, a opisy architektury wymieniają elementy neobarokowe i neorenesansowe. Fasadę wykonano z żółtej cegły i granitu. Główna sala, według serwisu sceneweb.no, utrzymana jest w stylu neorokoko. Budynek był kilkukrotnie przebudowywany; w latach 1980–1984 przeszedł remont, a po ponownym otwarciu w 1985 roku zainaugurowano go „Peer Gyntem”. Co warto wiedzieć przed wizytą? Teatr ma kilka scen. Źródła różnie podają ich listę, ale najczęściej wymieniają scenę główną (Hovedscenen), Malersalen oraz mniejsze sale w budynku. Aktualny repertuar i dostępność biletów najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie teatru. Przedstawienia są zwykle po norwesku, więc osoby, które nie znają języka, powinny wcześniej sprawdzić, czy dany spektakl oferuje napisy lub tłumaczenie. Nawet bez biletu warto tu zajrzeć. Budynek stoi w samym sercu miasta, więc łatwo połączyć wizytę ze spacerem po okolicy, a pomniki dwóch największych norweskich dramaturgów przy wejściu stanowią dobry punkt na zdjęcie. Najczęstsze pytania Kto zaprojektował Teatr Narodowy w Oslo? Henrik Bull, który wygrał konkurs architektoniczny w 1891 roku. Kiedy otwarto teatr? 1 września 1899 roku. Czy wystawia się tu sztuki Ibsena? Tak, jego dramaty pojawiają się w repertuarze niemal co roku, a co dwa lata odbywa się tu Międzynarodowy Festiwal Ibsenowski. Czy teatr jest państwowy? Początkowo był prywatny; wsparcie państwa zaczęło się w 1929 roku. Gdzie dokładnie stoi? W centrum Oslo, w rejonie Studenterlunden, przy głównej promenadzie miasta.

Folketeatret

Oslo

Folketeatret (także Folketeateret) to duży teatr w centrum Oslo, przy placu Youngstorget. Budynek z 1935 roku przeszedł nietypową drogę: był kinem, siedzibą opery, a dziś jest największym prywatnym teatrem w Norwegii i ma około 1400 miejsc na widowni. Skąd wziął się Folketeatret? Pomysł narodził się pod wpływem berlińskiej organizacji Freie Deutsche Volksbühne, czyli ruchu teatru dostępnego dla szerokiej publiczności. W 1928 roku w Bergen i w 1929 roku w Oslo powstały grupy, które chciały stworzyć podobną scenę w Norwegii. Nazwa teatru, w tłumaczeniu „teatr ludowy”, odzwierciedla to założenie. Kto zaprojektował budynek? Gmach zaprojektowali architekci Christian Morgenstierne i Arne Eide. Został ukończony w 1935 roku. Z powodu kłopotów finansowych sala od początku służyła jako kino. W grudniu 1935 roku otwarto w niej kino Verdensteatret, a na rozwiązanie dla działalności teatralnej trzeba było poczekać. W budynku od 1935 roku mieści się także siedziba Norweskiej Partii Pracy (Arbeiderpartiet). Jak wyglądały pierwsze lata teatru? Teatr rozpoczął działalność w 1952 roku przedstawieniem „Tante Ulrikke”. Kierował nim najpierw Hans Jacob Nilsen (do 1955 roku), a następnie Jens Gundersen (do 1959 roku). W 1959 roku sytuacja finansowa nie pozwalała już na samodzielne istnienie, więc scena połączyła się z Det Nye Teater i powstał Oslo Nye Teater. Opera w murach teatru Od 1959 do 2007 roku w budynku działała Norweska Opera. To jeden z powodów, dla których gmach jest ważnym punktem w kulturalnej historii stolicy. W 2009 roku budynek objęto ochroną konserwatorską. Powrót teatru Folketeateret ponownie otwarto jako przedsięwzięcie prywatne. Oficjalna inauguracja odbyła się 19 marca 2009 roku premierą musicalu „Mamma Mia!”. Sceneweb opisuje go jako największy prywatnie prowadzony teatr w Norwegii. Podawana liczba miejsc to 1400, choć Store norske leksikon wspomina o 1200 miejscach pierwotnej sali. Najczęstsze pytania Gdzie znajduje się Folketeatret? W centrum Oslo, przy placu Youngstorget, współrzędne około 59,914 N, 10,751 E. To krótki spacer od głównych ulic śródmieścia. Ile miejsc ma teatr? Według Wikipedii i Sceneweb około 1400 miejsc, co czyni go jedną z największych widowni teatralnych w Oslo. Czy w budynku działała opera? Tak, od 1959 do 2007 roku mieściła się tu Norweska Opera. Czy budynek jest chroniony? Tak, został objęty ochroną w 2009 roku. Co warto zobaczyć na miejscu? Sam budynek z lat 30. XX wieku oraz repertuar teatru. Program, w tym musicale, najlepiej sprawdzić na stronie teatru przed wizytą.

Torshovteatret

Oslo

Torshovteatret w Oslo Torshovteatret to eksperymentalna scena Nationaltheatret, norweskiego teatru narodowego, mieszcząca się w dzielnicy Torshov w Oslo. Od innych scen teatru odróżnia ją kameralna, okrągła widownia i program, który od lat służy próbom i nowym formom. Gdzie znajduje się Torshovteatret? Teatr działa w budynku Soria Moria, w dzielnicy Torshov. Budynek otwarto w 1928 roku jako kino połączone z biblioteką. Dopiero w 1977 roku pomieszczenia dawnej biblioteki przerobiono na salę teatralną. Dzięki temu miejsce ma charakter lokalny, niezwiązany z reprezentacyjnym centrum miasta. Dlaczego ta scena jest wyjątkowa? Torshovteatret otwarto jesienią 1977 roku jako scenę dzielnicową Teatru Narodowego. Opisuje się go jako pierwszy w Norwegii teatr w układzie areny: widzowie siedzą wokół okrągłej sceny. Według serwisu VisitOslo widownia mieści 174 osoby, więc aktorzy grają tuż obok publiczności. Taki układ zmienia odbiór spektaklu, bo nie ma tu wyraźnej granicy między sceną a salą. Jak zmieniał się repertuar? W pierwszych latach teatr pracował w modelu zbiorowym, ze stosunkowo stałym zespołem, luźno powiązanym artystycznie z Teatrem Narodowym. Z czasem zrezygnowano z założenia, że repertuar ma być kierowany głównie do mieszkańców okolicy. Scena rozwinęła za to własną tradycję związaną z twórczością Dario Fo. W 1982 roku dyrektorem artystycznym został Stein Winge. W czasie jego kierownictwa nacisk położono na to, by klasyka, jak Szekspir, Ibsen i Gorki, zyskiwała nowoczesny wyraz teatralny. Od lat 90. kierownictwo artystyczne obejmowały zazwyczaj grupy aktorów Teatru Narodowego, których łączył wspólny profil artystyczny. Taka grupa dostawała na dwa lata budynek, zawodowy zespół i budżet. W latach 2016–2018 scenę prowadzili Janne Heltberg, Håkon Ramstad, Sigurd Myhre i Herman Bernhoft. Wśród ich realizacji były między innymi przedstawienia dla dzieci oraz science fiction. Dla kogo jest to miejsce? Torshovteatret to dobry punkt dla osób, które chcą zobaczyć w Oslo coś poza głównym gmachem Teatru Narodowego. Spektakle są przygotowywane z myślą o bliskim kontakcie z widzem, a okrągła scena sprawia, że nawet niewielka produkcja robi duże wrażenie. Torshov sam w sobie jest warty spaceru, bo to dzielnica mieszkalna z lokalną atmosferą, odległa od typowych tras turystycznych. Najczęstsze pytania Do kogo należy Torshovteatret? Jest jedną ze scen Nationaltheatret i jest zarządzany przez Teatr Narodowy. Ile osób mieści widownia? Według VisitOslo okrągła scena ma 174 miejsca dla widzów. Kiedy otwarto teatr? Jesienią 1977 roku. Sam budynek Soria Moria otwarto już w 1928 roku jako kino i bibliotekę. Czy przedstawienia są po angielsku? Repertuar tworzy się głównie po norwesku, dlatego przed zakupem biletu warto sprawdzić język konkretnego spektaklu w programie Teatru Narodowego. Jak dojechać? Torshov leży na północ od centrum Oslo, w dzielnicy Sagene. Dokładne połączenia komunikacji miejskiej najlepiej sprawdzić w aplikacji przewoźnika Ruter.

Kulturkirken Jakob

Oslo

Kulturkirken Jakob to dawny kościół parafialny w Oslo, który dziś służy wyłącznie kulturze. Budynek stoi przy ulicy Hausmanns gate 14, w otoczeniu zieleni nad rzeką Akerselvą, i od lat należy do najciekawszych przykładów nowego życia nadanego świątyni w Norwegii. Czym jest Kulturkirken Jakob? Neogotycki kościół zaprojektował architekt Georg Andreas Bull, a ukończono go w 1880 roku. Pierwotnie nosił nazwę kościoła św. Jakuba (norw. Jakobs kirke) i był poświęcony apostołowi Jakubowi Starszemu. Bull przez około czterdzieści lat pełnił funkcję głównego inspektora budowlanego w Christianii, jak nazywano wówczas Oslo, więc miał realny wpływ na wygląd miasta w drugiej połowie XIX wieku. Przez ponad sto lat budynek działał jako kościół parafii Jakob. W 1985 roku zamknięto go na czas remontu. Powodem był wzrost liczby ludności w innych częściach miasta i zmiana demografii: w centrum Oslo było po prostu zbyt wiele kościołów w stosunku do liczby mieszkańców. Jak kościół stał się centrum kultury? W lutym 2000 roku budynek otwarto ponownie jako „kościół kultury". Organizacja Kirkelig Kulturverksted zawarła wówczas z Kościołem Norwegii długoterminowe porozumienie dotyczące korzystania z obiektu. Według dostępnych źródeł jest to jedyny kościół w Norwegii o wyłącznie kulturalnym przeznaczeniu. Nie odbywają się tu typowe nabożeństwa, za to scena jest otwarta dla artystów. Co można tu zobaczyć i usłyszeć? W programie pojawiają się koncerty, spektakle teatralne, pokazy tańca i inne wydarzenia artystyczne. Pojemność sali podawana jest w różnych źródłach nieco inaczej: od około 500 do 600 miejsc, a przy koncertach często mówi się o około 550. Warto sprawdzić aktualny repertuar przed wizytą, bo wejście zależy od tego, czy akurat odbywa się wydarzenie. W środku zwraca uwagę ołtarz z czasów budowy kościoła, autorstwa Eilifa Peterssena, przedstawiający pasterzy oddających pokłon. W przedsionku wisi relief z wizerunkiem archanioła Michała. W piwnicy znajdują się sale wystawowe, w których organizowane są ekspozycje. Gdzie leży i jak zaplanować wizytę? Kościół znajduje się przy Hausmanns gate 14, w parkowym otoczeniu nad Akerselvą. To dobra okazja, by połączyć wydarzenie kulturalne ze spacerem wzdłuż rzeki, która przecina miasto. Współrzędne obiektu to około 59,918 N i 10,754 E. Najczęstsze pytania Czy w Kulturkirken Jakob odbywają się nabożeństwa? Nie. Budynek służy celom kulturalnym i jest opisywany jako jedyny taki kościół w Norwegii. Kto zaprojektował kościół? Georg Andreas Bull, a budowę ukończono w 1880 roku. Kiedy kościół został zamknięty i ponownie otwarty? Jako kościół parafialny zamknięto go w 1985 roku na czas remontu. Jako centrum kultury otwarto go w lutym 2000 roku. Czy można obejrzeć wystawy? Tak, w piwnicy znajdują się sale wystawowe. Szczegóły i terminy najlepiej sprawdzić w programie wydarzeń. Ile osób mieści sala? Źródła podają od około 500 do 600 miejsc, zależnie od układu i rodzaju wydarzenia.

Peer Gynt Sculpture Park

Oslo

Peer Gynt Sculpture Park (Peer Gynt-parken) to park rzeźb w Oslo, który zamienia dramat Henrika Ibsena w spacer na świeżym powietrzu. Kolejne rzeźby ustawiono tak, by prowadziły odwiedzających przez wydarzenia sztuki akt po akcie. Czym jest Peer Gynt Sculpture Park? To park poświęcony jednemu z najsłynniejszych norweskich pisarzy i jego dramatowi „Peer Gynt". Pomysł był nietypowy: zamiast jednego pomnika powstała cała seria prac, które razem tworzą monumentalną prezentację utworu. Idąc alejkami, przechodzi się przez kolejne sceny historii, a nie oglądamy pojedynczych, niepowiązanych ze sobą obiektów. Kto go stworzył i kiedy? Park otwarto w 2006 roku. Jego fundatorem była rodzinna firma Selvaag. Większość rzeźb wyłoniono w otwartym konkursie międzynarodowym, a w jury zasiadali znawcy twórczości Ibsena oraz ludzie teatru. Dzięki temu zestaw prac jest zróżnicowany, a jednocześnie wierny literackiemu pierwowzorowi. Część dzieł zamówiono bezpośrednio. Gdzie leży park? Park znajduje się w Løren, osiedlu mieszkaniowym we wschodniej części Oslo, przy Peter Møllers vei. Teren był wcześniej obszarem przemysłowym, który został przekształcony. To miejsce poza typowym szlakiem turystycznym centrum miasta, więc warto zaplanować dojazd z wyprzedzeniem. Co można tu zobaczyć? Źródła różnie podają liczbę rzeźb: przewodniki turystyczne mówią o około 20 pracach, a strona samego parku o 23. Wśród nazwanych dzieł są między innymi: Knappestøperen (Zlewacz guzików) – postać z jednej z ostatnich scen dramatu, Bruderovet (Porwanie panny młodej) – nawiązanie do wątku wesela, Grisehodetroll – troll ze świńskim łbem, fantastyczna postać z norweskiego świata baśni. Każda rzeźba odpowiada konkretnemu fragmentowi sztuki, więc im lepiej zna się fabułę, tym więcej się zobaczy. Czy warto przygotować się przed wizytą? Opinie odwiedzających są podzielone. Jedni chwalą park za wyraźne powiązanie z literackim oryginałem, inni piszą, że bez mapy trudno odnaleźć się w układzie alejek. Dobrym pomysłem jest zatem pobranie planu parku ze strony oficjalnej i krótkie przypomnienie sobie fabuły „Peer Gynta" przed spacerem. Park jest otwarty w przestrzeni miejskiej, więc plan wizyty zależy głównie od pogody. Najczęstsze pytania Czy Peer Gynt Sculpture Park jest w centrum Oslo? Nie. Leży w dzielnicy Løren na wschodzie miasta, przy Peter Møllers vei. Ile rzeźb można tu zobaczyć? Według przewodników około 20, według strony parku 23. Kto wybrał rzeźby? Większość wyłoniono w międzynarodowym konkursie otwartym, a jury tworzyli znawcy Ibsena i ludzie teatru. Kiedy powstał park? W 2006 roku, z inicjatywy rodzinnej firmy Selvaag. Czy potrzebna jest mapa? Warto ją mieć. Część odwiedzających uważa, że bez niej trudno poruszać się po układzie parku. Dla kogo jest to miejsce? Dla miłośników literatury, teatru i sztuki współczesnej oraz dla każdego, kto szuka w Oslo spokojnego spaceru z nietypowym motywem przewodnim.

Árran

Ájluokta - Drag

Árran to centrum kultury lulesamskiej w miejscowości Drag w gminie Hamarøy, w norweskim okręgu Nordland. Placówka działa od 1994 roku i zajmuje się ochroną oraz promowaniem języka i kultury Lule Saamów, jednej z grup ludności saamskiej, zamieszkującej północ Skandynawii. Dla podróżnika to rzadka okazja, by poznać żywą kulturę rdzennej mniejszości, a nie tylko jej skansenową wersję. Czym jest Árran? Árran to połączenie instytucji kulturalnej, ośrodka językowego i muzeum. Na jednym terenie działają muzeum, sklep z pamiątkami oraz lulesamskie przedszkole. Według norweskiej encyklopedii Store norske leksikon w kompleksie mieszczą się także dom kultury, dział badawczy, centrum językowe oraz biura redakcji NRK Sápmi i administracji Sametingu, czyli parlamentu saamskiego. W 2023 roku centrum zostało przekształcone w spółkę, której udziałowcami są Sameting, gmina Hamarøy i okręg Nordland. Co robi centrum? Podstawowym zadaniem jest utrzymanie języka lulesamskiego. Centrum organizuje kursy na miejscu oraz przez wideokonferencje, dzięki czemu mogą się z nich uczyć osoby mieszkające daleko od Drag. Prowadzi też badania i wydaje książki. Od 1999 roku ukazuje się tu czasopismo naukowe Bårjås. Jednym z większych projektów był internetowy kurs języka lulesamskiego Sámasta, a kolejnym planowanym wydawnictwem jest słownik norwesko-lulesamski. Co zobaczyć w muzeum? Muzeum Árran ma za cel pokazywać, jak używany jest język saamski, i chronić dziedzictwo Saamów. Zbiera w tym celu przedmioty codziennego użytku, fotografie, dzieła sztuki i dokumenty. Placówka otrzymała również duże archiwum od Mikala Urheima. W ostatnich latach muzeum współpracowało przy zwrocie obiektów z Norweskiego Muzeum Ludowego, a w programie pojawiały się warsztaty poświęcone saamskim bębnom oraz wystawa związana z repatriacją zbiorów. Dla kogo jest ta wizyta? Árran sprawdzi się u osób zainteresowanych kulturą Saamów, językami mniejszościowymi i historią Północy. Wizyta nie wymaga znajomości języka lulesamskiego, a sklep z pamiątkami pozwala zabrać do domu coś związanego z lokalną tradycją. Miejsce dobrze łączy się z podróżą po Nordlandzie i okolicach Hamarøy. Najczęstsze pytania Gdzie leży Árran? W miejscowości Drag w gminie Hamarøy, w okręgu Nordland w Norwegii, mniej więcej na 68° szerokości północnej, czyli za kołem podbiegunowym. Kiedy powstało centrum? W 1994 roku. Jakim językiem zajmuje się Árran? Językiem lulesamskim, jednym z języków saamskich. Centrum prowadzi kursy, badania i wydaje publikacje w tym języku. Czy jest tam muzeum? Tak. Na terenie centrum działa muzeum z kolekcją przedmiotów, zdjęć, sztuki i dokumentów związanych z kulturą saamską. Czy można kupić pamiątki? Tak, na miejscu działa sklep z pamiątkami. Czy to to samo co wyspa Arran w Szkocji? Nie. Árran w Drag to norweskie centrum saamskie, a wyspa Arran leży w Szkocji, w zatoce Firth of Clyde. Łączy je jedynie podobna nazwa. Czy trzeba znać język saamski, by zwiedzać? Nie, zwiedzanie nie wymaga znajomości języka lulesamskiego. Warto jednak sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą.

Galleri F 15

Moss

Galleri F 15 to galeria sztuki współczesnej w Moss w Norwegii, położona na wyspie Jeløy, w dawnym gospodarstwie Alby. Należy do najstarszych norweskich miejsc wystawienniczych i od dekad łączy program artystyczny z wyjątkowym otoczeniem historycznego założenia dworskiego. Gdzie znajduje się Galleri F 15? Galeria działa na południowo-wschodnim skraju Jeløy, wyspy należącej do miasta Moss w regionie Østfold. Mieści się na terenie dużego gospodarstwa Alby, w dziewiętnastowiecznym dziedzińcu gospodarczym wpisanym w historyczny krajobraz dworski. Adres to Albyalléen 60, 1519 Moss. Dla osoby zwiedzającej oznacza to połączenie wizyty w galerii ze spacerem po wiejskim, parkowym otoczeniu. Jak powstała galeria? Galerię założyli w 1966 roku bracia Niels i Lars Brandstrup. Rok później, w 1967 roku, przeniosła się do Alby, gdzie działa do dziś. Nazwa pochodzi od pierwszego adresu galerii w Moss. Od 1984 roku instytucję przejęły miasto Moss i okręg Østfold, w 1993 roku przekształcono ją w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a od 1995 roku otrzymuje wsparcie państwa. Co można tu zobaczyć? Program galerii koncentruje się na sztuce współczesnej i opiera się na szerokich kontaktach międzynarodowych, zwłaszcza z krajami nordyckimi. W kalendarzu wystaw pojawia się coroczna prezentacja „Tendenser", poświęcona nordyckiemu rzemiosłu artystycznemu. Czym jest Momentum? Galleri F 15 prowadzi Momentum, nordycką biennale sztuki współczesnej. Pierwsza edycja odbyła się w 1998 roku, a wydarzenie organizowane jest co dwa lata. Biennale uchodzi za jedną z najdłużej działających i najważniejszych aren sztuki współczesnej w regionie nordyckim. Edycja Momentum 12 odbyła się w 2023 roku. Kto stoi za galerią? Galerią i biennale zarządza Punkt Ø AS, norweska instytucja sztuki założona w 2006 roku. Największym udziałowcem jest okręg Østfold. Misją instytucji jest upowszechnianie wiedzy o sztuce współczesnej, norweskiej i międzynarodowej, oraz zrozumienia tej sztuki. Najczęstsze pytania Czy Galleri F 15 to muzeum? Nie, to galeria sztuki współczesnej prezentująca wystawy czasowe, a nie stała kolekcja muzealna. Gdzie jest galeria? Na wyspie Jeløy w Moss, w gospodarstwie Alby, około godziny jazdy od centrum Oslo. Od kiedy działa w Alby? Od 1967 roku, rok po założeniu przez braci Brandstrup. Co to jest Momentum? Nordyckie biennale sztuki współczesnej organizowane od 1998 roku co dwa lata, prowadzone przez galerię. Dla kogo jest ta wizyta? Dla miłośników sztuki współczesnej oraz osób, które lubią zestawiać wystawy z historycznym wiejskim otoczeniem. Przed wizytą warto sprawdzić aktualny program i godziny na stronie galerii.

Kultura i sztuka w Norwegii

Opera w Oslo

Den Nationale Scene

Hålogaland Teater

Teatr Narodowy w Oslo

Folketeatret

Torshovteatret

Kulturkirken Jakob

Peer Gynt Sculpture Park

Árran

Galleri F 15

Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca